Η 11η Φεβρουαρίου 1934 δεν ήταν μια συνηθισμένη Κυριακή δημοτικών εκλογών. Ήταν η ημέρα που η Ελλάδα του Μεσοπολέμου βρέθηκε μπροστά σε μια ιστορική τομή: για πρώτη φορά, οι Ελληνίδες γυναίκες συμμετείχαν στην εκλογική διαδικασία.
Η 11η Φεβρουαρίου 1934 δεν ήταν μια συνηθισμένη Κυριακή δημοτικών εκλογών. Ήταν η ημέρα που η Ελλάδα του Μεσοπολέμου βρέθηκε μπροστά σε μια ιστορική τομή: για πρώτη φορά, οι Ελληνίδες γυναίκες συμμετείχαν στην εκλογική διαδικασία. Η στιγμή αυτή δεν ήρθε εύκολα· ήταν το αποτέλεσμα δεκαετιών αγώνων, κοινωνικών ζυμώσεων και πολιτικών αντιστάσεων. Παράλληλα, η συγκεκριμένη αναμέτρηση ανέδειξε νέες πολιτικές δυνάμεις, ανέτρεψε ισορροπίες και αποκάλυψε τα βαθιά ρήγματα της εποχής.
Το ιστορικό πλαίσιο και το προεδρικό διάταγμα του 1930
Η διαδρομή προς την κάλπη του 1934 ξεκινά πολύ νωρίτερα. Από τα τέλη του 19ου αιώνα, το ελληνικό φεμινιστικό κίνημα διεκδικούσε την πολιτική χειραφέτηση των γυναικών. Κεντρική μορφή αυτής της προσπάθειας υπήρξε η Καλλιρρόη Παρρέν, εκδότρια της «Εφημερίδος των Κυριών», η οποία ανέδειξε με επιμονή το αίτημα για ισότητα και πολιτικά δικαιώματα.
Οι πιέσεις των γυναικείων οργανώσεων οδήγησαν στο προεδρικό διάταγμα της 5ης Φεβρουαρίου 1930, που αναγνώριζε για πρώτη φορά στις Ελληνίδες το δικαίωμα του εκλέγειν — αλλά μόνο στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές και μόνο για όσες ήταν άνω των 30 ετών και είχαν απολυτήριο Δημοτικού. Ένα δικαίωμα περιορισμένο, αλλά ιστορικό.
Η μέρα των εκλογών: πολιτική οξύτητα και κοινωνικές πρωτιές
Η Ελλάδα του Μεσοπολέμου έφτασε στις κάλπες της 11ης Φεβρουαρίου 1934 μέσα σε ένα κλίμα έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης. Ο εθνικός διχασμός ανάμεσα σε Βενιζελικούς και Αντιβενιζελικούς συνέχιζε να καθορίζει όχι μόνο τις κομματικές γραμμές, αλλά και την καθημερινότητα των πολιτών. Οι δημοτικές εκλογές αντιμετωπίζονταν σχεδόν ως μια άτυπη αναμέτρηση ισχύος ανάμεσα στα δύο μεγάλα στρατόπεδα, με την ατμόσφαιρα στους δρόμους της Αθήνας, του Πειραιά και της επαρχίας να είναι φορτισμένη και συχνά εκρηκτική.
Πέρα όμως από αυτή τη γνώριμη πολιτική πόλωση, η συγκεκριμένη εκλογική διαδικασία ξεχώρισε για μια σειρά από πρωτιές που θα άφηναν ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ελληνική κοινωνία. Πρώτα και κύρια, ήταν η πρώτη φορά που οι Ελληνίδες συμμετείχαν σε εκλογές, έστω με περιορισμούς, ανοίγοντας μια χαραμάδα σε έναν χώρο που μέχρι τότε ήταν αποκλειστικά ανδρικός. Η παρουσία τους, αν και αριθμητικά μικρή, αποτέλεσε μια ιστορική τομή που έδειχνε ότι οι κοινωνικές ισορροπίες άρχιζαν να μεταβάλλονται.
Την ίδια στιγμή, η Αθήνα ανέδειξε έναν νέο τύπο δημάρχου, τον Κώστα Κοτζιά, ο οποίος προέβαλε την εικόνα του «δημάρχου των έργων» και υποσχόταν μια πιο σύγχρονη και οργανωμένη πρωτεύουσα. Η εκλογή του δεν είχε μόνο τοπική σημασία· ερμηνεύτηκε ως πολιτικό μήνυμα υπέρ της κυβέρνησης Τσαλδάρη και ως ένδειξη ότι οι αντιβενιζελικές δυνάμεις κέρδιζαν έδαφος στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Παράλληλα, στην Καβάλα, μια πόλη με ισχυρή εργατική παράδοση, εξελέγη ο πρώτος κομμουνιστής δήμαρχος της χώρας. Η νίκη αυτή ανέδειξε την άνοδο των εργατικών και αριστερών δυνάμεων σε μια περίοδο κοινωνικής αναταραχής και οικονομικής αβεβαιότητας, αποτυπώνοντας τα βαθιά κοινωνικά ρήγματα της εποχής.
Οι Ελληνίδες στην κάλπη: ένα μικρό βήμα, μια μεγάλη τομή
Παρά το ιστορικό της σημασίας, η συμμετοχή των γυναικών ήταν περιορισμένη. Στην Αθήνα γράφτηκαν στους εκλογικούς καταλόγους μόλις 2.655 γυναίκες, από τις οποίες ψήφισαν μόνο 439. Η χαμηλή συμμετοχή οφειλόταν τόσο στους θεσμικούς περιορισμούς όσο και στην κοινωνική προκατάληψη.
Χαρακτηριστική είναι η δήλωση της Μαρίκας Κοτοπούλη, η οποία αρνήθηκε να ψηφίσει λέγοντας πως «ψήφο θέλουν μόνο όσες είναι άσχημες και όσες αποφεύγουν να κάνουν παιδιά». Η ειρωνεία και η δυσπιστία απέναντι στη γυναικεία πολιτική συμμετοχή ήταν διάχυτες.
Παρόλα αυτά, η αρχή είχε γίνει. Για πρώτη φορά, γυναίκες στάθηκαν στην ίδια ουρά με τους άνδρες για να ασκήσουν ένα δικαίωμα που μέχρι τότε τους ήταν απαγορευμένο.
Η επικράτηση του Κώστα Κοτζιά στην Αθήνα
Κατά τη θητεία του, διαμορφώθηκε το Πεδίον του Άρεως, ένα από τα σημαντικότερα έργα αστικού σχεδιασμού της εποχής.
Στον Πειραιά, ο Σωτήριος Στρατήγης αναδείχθηκε δήμαρχος, αναλαμβάνοντας το δύσκολο έργο της οργάνωσης ενός λιμανιού που δοκιμαζόταν από τις προσφυγικές ροές και την οικονομική κρίση.
Από το 1934 στο καθολικό δικαίωμα ψήφου
Η πλήρης κατοχύρωση των πολιτικών δικαιωμάτων των γυναικών ψηφίστηκε το 1952, αλλά οι γυναίκες δεν συμμετείχαν στις εκλογές εκείνης της χρονιάς λόγω μη ενημέρωσης των καταλόγων.
Το 1953 εξελέγη η πρώτη γυναίκα βουλευτής, η Ελένη Σκούρα, ενώ το 1956 οι Ελληνίδες ψήφισαν για πρώτη φορά σε βουλευτικές εκλογές. Τότε εξελέγησαν η Λίνα Τσαλδάρη και η Βάσω Θανασέκου, με την Τσαλδάρη να γίνεται και η πρώτη γυναίκα υπουργός.
Το 1975, με το νέο Σύνταγμα, κατοχυρώθηκε ρητά η ισότητα των φύλων.
Πηγή φωτογραφίας 1: athensmagazine.gr
Πηγή φωτογραφίας 2: athensmagazine.gr
Πηγή φωτογραφίας 3: cna.gr
