Η ανακύκλωση και η κυκλική οικονομία βρίσκονται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια. Έρευνες καταγράφουν ότι οι Έλληνες πολίτες εμφανίζουν υψηλή κατανόηση της έννοιας της κυκλικότητας, σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ παράλληλα αναδεικνύονται οι δυσκολίες στην πράξη, με χαμηλά ποσοστά ανακύκλωσης και περιορισμένη αξιοποίηση δευτερογενών υλικών.

Ιστορικό και πολιτικές πλαισίωσης
Η Ελλάδα υιοθέτησε το 2018 την Εθνική Στρατηγική Κυκλικής Οικονομίας, η οποία έθεσε τους βασικούς άξονες πρόληψης, επαναχρησιμοποίησης, ανακύκλωσης και αξιοποίησης δευτερογενών υλών. Στόχος ήταν η εναρμόνιση με τις ευρωπαϊκές στρατηγικές και η σταδιακή μείωση της ταφής απορριμμάτων. Παράλληλα, οικονομικές μελέτες του ΙΟΒΕ ανέδειξαν τον ρόλο της βιομηχανίας πλαστικών στη μετάβαση, επισημαίνοντας την ανάγκη αξιόπιστων συστημάτων μέτρησης και επενδύσεων. Την περίοδο 2019–2024, οι κυβερνητικές παρεμβάσεις επικεντρώθηκαν στη διαλογή στην πηγή, στη δημιουργία νέων έργων υποδομής μέσω Φορέα Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων και Περιφερειακού Σχεδίου Διαχείρισης Αποβλήτων, και στην ενίσχυση της νομοθεσίας με στόχο την επίτευξη του 50% ανακύκλωσης έως το 2030. Ωστόσο, οι απολογισμοί δείχνουν ότι η επίτευξη αυτού του στόχου απαιτεί σημαντική επιτάχυνση.

Στοιχεία και συγκρίσεις: πού βρισκόμαστε
Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, η Ελλάδα εμφανίζει ποσοστό ανακύκλωσης υλικών περίπου 5,2% το 2024, όταν ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης φτάνει το 12,2%. Χώρες όπως η Ολλανδία και το Βέλγιο ξεπερνούν το 20%, ενώ η Γερμανία, η Αυστρία και η Σλοβενία έχουν ήδη πετύχει ποσοστά άνω του 60% στην ανακύκλωση αστικών αποβλήτων. Η Ελλάδα βρίσκεται στις χαμηλότερες θέσεις και σε κατά κεφαλήν ανακυκλωμένα απόβλητα, με περίπου 90 κιλά ανά κάτοικο, όταν σε χώρες όπως η Γερμανία και η Δανία τα αντίστοιχα μεγέθη ξεπερνούν τα 400 κιλά. Οι συγκρίσεις αναδεικνύουν την απόσταση που πρέπει να καλυφθεί ώστε να επιτευχθούν οι ευρωπαϊκοί στόχοι του 55% έως το 2025 και του 65% έως το 2035.

Σχέση των Ελλήνων με την ανακύκλωση
Οι πολίτες δηλώνουν πρόθυμοι να συμμετάσχουν στην ανακύκλωση, ωστόσο συναντούν εμπόδια στην καθημερινή πράξη. Η έλλειψη επαρκών κάδων, η ασάφεια στους κανόνες και η αμφιβολία για το αν τα υλικά που συλλέγονται τελικά ανακυκλώνονται δημιουργούν δυσπιστία. Η τοπική αυτοδιοίκηση βρίσκεται υπό πίεση, καθώς πολλοί Δήμοι δυσκολεύονται να προσεγγίσουν τον στόχο του 50% έως το 2030, λόγω ελλείψεων σε υποδομές και πόρους. Παράλληλα, αναδύονται νέες πράσινες θέσεις εργασίας και πολυκέντρα ανακύκλωσης, αλλά η κλίμακα παραμένει περιορισμένη. Υπάρχουν επιτυχίες σε ειδικές ροές, όπως τα συστήματα συλλογής ΑΛΕ, όμως αυτές δεν αντισταθμίζουν τη συνολική υστέρηση στα αστικά απόβλητα.

Ενέργειες κράτους και αυτοδιοίκησης
Η νομοθεσία έχει ενσωματώσει τους ευρωπαϊκούς στόχους, διευρύνοντας την παραγωγική ευθύνη και θεσπίζοντας κίνητρα για μείωση της ταφής. Παράλληλα, προωθούνται νέες μονάδες επεξεργασίας, πράσινα σημεία και αναβάθμιση του δικτύου συλλογής. Ο Ελληνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης  έχει εκδώσει οδηγίες για τους Δήμους, με πρακτικές κατευθύνσεις για τη διαλογή στην πηγή και την επικοινωνία με τους πολίτες. Ωστόσο, ο δημόσιος διάλογος αναγνωρίζει ότι η επίτευξη του στόχου 50% έως το 2030 απαιτεί σημαντική αύξηση επιδόσεων και καλύτερη εποπτεία.

Μηνύματα και στόχοι της έρευνας
Τα συμπεράσματα που προκύπτουν από τις έρευνες είναι σαφή. Οι πολίτες χρειάζονται εμπιστοσύνη και διαφάνεια, με καθαρούς κανόνες και ορατά αποτελέσματα ώστε να πιστέψουν ότι η προσπάθειά τους δεν πάει χαμένη. Οι υποδομές αποτελούν κρίσιμη προϋπόθεση για την επιτυχία, καθώς χωρίς αξιόπιστα συστήματα συλλογής και επεξεργασίας η κυκλική οικονομία δεν μπορεί να λειτουργήσει. Η αγορά δευτερογενών υλών πρέπει να ενισχυθεί με σταθερή ζήτηση και πρότυπα ποιότητας, ενώ ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης είναι καθοριστικός, καθώς οι Δήμοι που επενδύουν συστηματικά σε ενημέρωση και διαλογή στην πηγή καταγράφουν καλύτερες επιδόσεις.

Η εικόνα που προκύπτει από τα διαθέσιμα στοιχεία και τις έρευνες είναι σύνθετη: οι Έλληνες πολίτες εμφανίζουν υψηλή κατανόηση της έννοιας της κυκλικής οικονομίας, ενώ την ίδια στιγμή τα ποσοστά ανακύκλωσης παραμένουν χαμηλά σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Οι συγκρίσεις με άλλες χώρες αναδεικνύουν την απόσταση που πρέπει να καλυφθεί, καθώς κράτη όπως η Γερμανία, η Αυστρία και η Σλοβενία έχουν ήδη πετύχει ποσοστά ανακύκλωσης άνω του 60%. Στην Ελλάδα, οι παρεμβάσεις του κράτους και της τοπικής αυτοδιοίκησης επικεντρώνονται στη διαλογή στην πηγή, στη δημιουργία νέων υποδομών και στην ενίσχυση της αγοράς δευτερογενών υλικών, με στόχο την επίτευξη των ευρωπαϊκών δεσμεύσεων για το 2025 και το 2035.

Πηγή φωτογραφίας: insider.gr
Πηγή φωτογραφίας 2: cnn.gr
Πηγή φωτογραφίας 3: ilidakampos.gr