Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, ένα έργο στρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή ασφάλεια και τη γεωπολιτική σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου, βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο έντονης πολιτικής και διπλωματικής αντιπαράθεσης. Οι τελευταίες εξελίξεις αποκαλύπτουν βαθιές διαφωνίες μεταξύ των δύο κυβερνήσεων, οικονομικές διεκδικήσεις που προκαλούν τριγμούς, και ένα παρασκήνιο γεμάτο αβεβαιότητα, το οποίο απειλεί να μετατρέψει ένα σύμβολο συνεργασίας σε εστία κρίσης.

Η ηλεκτρική διασύνδεση, γνωστή ως Great Sea Interconnector, αποτελεί μέρος του ευρωπαϊκού σχεδίου Projects of Common Interest και έχει ως στόχο τη σύνδεση των ενεργειακών δικτύων Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ. Η τεχνική διάσταση του έργου περιλαμβάνει υποθαλάσσιο καλώδιο μήκους περίπου εννιακοσίων χιλιομέτρων, με δυνατότητα μεταφοράς ηλεκτρικής ισχύος χιλίων μεγαβάτ, η οποία μπορεί να επεκταθεί έως και δύο χιλιάδες μεγαβάτ. Το καλώδιο θα τοποθετηθεί σε βάθος που φτάνει τα τρεις χιλιάδες μέτρα, καθιστώντας το ένα από τα βαθύτερα του είδους του παγκοσμίως. Οι σταθμοί μετατροπής θα εγκατασταθούν στην Κρήτη, στην Αττική και στην Κύπρο.

Η τεχνολογική πρόκληση είναι σημαντική, ωστόσο η ολοκλήρωση του έργου αναμένεται να προσφέρει ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας, δυνατότητα εξαγωγής καθαρής ενέργειας και απεξάρτηση από απομονωμένα συστήματα παραγωγής.

Η οικονομική διάσταση του έργου έχει προκαλέσει σοβαρές εντάσεις. Σύμφωνα με τις τελευταίες εξελίξεις, ο ΑΔΜΗΕ υπέβαλε αίτημα στη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας της Κύπρου για αναγνώριση επενδυτικών δαπανών ύψους διακοσίων πενήντα ενός εκατομμυρίων ευρώ, αντί των ογδόντα δύο εκατομμυρίων ευρώ που του αναγνώρισε η κυπριακή αρχή. Ο ΑΔΜΗΕ διευκρινίζει ότι διεκδικεί μόνο την πρώτη δόση των είκοσι πέντε εκατομμυρίων ευρώ για το έτος 2025, όπως προβλέπεται από τη συμφωνία, ενώ το συνολικό κόστος του έργου, που ανέρχεται σε ένα δισεκατομμύριο εννιακόσια εκατομμύρια ευρώ, θα αποσβεστεί σε βάθος τριάντα πέντε ετών.

Η κυπριακή κυβέρνηση, μέσω του Προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη, αντέδρασε έντονα, χαρακτηρίζοντας τις απαιτήσεις του ΑΔΜΗΕ ως αυθαίρετες και εκβιαστικές. Η διαφωνία αυτή αποκαλύπτει την απουσία κοινής στρατηγικής χρηματοδότησης, την ασάφεια στους όρους ανάκτησης των επενδυτικών δαπανών και την πιθανότητα καθυστερήσεων ή αναθεώρησης του σχεδιασμού του έργου.

Η ηλεκτρική διασύνδεση δεν αποτελεί απλώς τεχνικό έργο, αλλά και εργαλείο γεωπολιτικής σημασίας. Ενώνει τρεις χώρες  την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ ενισχύοντας τη συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, λειτουργεί ως αντίβαρο στην τουρκική επιρροή στην περιοχή, δημιουργώντας έναν άξονα ενεργειακής αυτονομίας. Το έργο εντάσσεται επίσης στην ευρωπαϊκή στρατηγική για την ενεργειακή απεξάρτηση από ρωσικές πηγές.

Ωστόσο, η ένταση μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου αποδυναμώνει τη διπλωματική συνοχή, δίνει περιθώριο σε τρίτες χώρες να αμφισβητήσουν την ενότητα του άξονα και αλλοιώνει την εικόνα του έργου ως σύμβολο συνεργασίας.

Η έκτακτη σύσκεψη στο Μέγαρο Μαξίμου υπό τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη καταδεικνύει τη σοβαρότητα της κατάστασης. Η κυπριακή πλευρά αμφισβητεί τη βιωσιμότητα του έργου με τους υφιστάμενους όρους, σύμφωνα με μελέτες του Υπουργείου Οικονομικών της Κύπρου. Η προσφυγή του ΑΔΜΗΕ στη ΡΑΕΚ χωρίς προηγούμενη πολιτική συνεννόηση προκάλεσε διπλωματική ένταση, ενώ η επικοινωνιακή διαχείριση του θέματος ενίσχυσε την αίσθηση ρήγματος.

Από το φθινόπωρο του 2024, παρατηρείται αβεβαιότητα σχετικά με τις υποθαλάσσιες έρευνες σε διεθνή ύδατα μεταξύ Κάσου και Κύπρου, λόγω της παρουσίας τουρκικών πλοίων και της αρνητικής στάσης της Άγκυρας απέναντι στο έργο. Τα πλοία που είχαν αναλάβει τις έρευνες, προερχόμενα από ιταλικές εταιρείες, ολοκλήρωσαν τις εργασίες εντός των ελληνικών και κυπριακών υδάτων, αλλά δεν συνέχισαν στα διεθνή, εξαιτίας της διπλωματικής εμπλοκής.

Το Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδας βρίσκεται σε συνεχείς διαβουλεύσεις για την επίλυση του ζητήματος μέσω διπλωματικών καναλιών, χωρίς να έχει επιτευχθεί συμφωνία μέχρι στιγμής. Παράλληλα, αποφασίστηκε η αναστολή πληρωμών προς την εταιρεία Nexans, η οποία έχει αναλάβει τις εργασίες, ώστε να μην υπάρξει περαιτέρω οικονομική επιβάρυνση εν μέσω αβεβαιότητας.

Ο Υπουργός Ενέργειας της Κύπρου, Γιώργος Παπαναστασίου, φέρεται να έχει εκφράσει επιφυλάξεις για τη συνέχιση του έργου χωρίς σαφείς εγγυήσεις ως προς τη βιωσιμότητα και την ασφάλεια των επενδύσεων. Από την πλευρά της Ελλάδας, ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Θεόδωρος Σκυλακάκης, δήλωσε ότι «πρέπει να περιοριστεί η έκθεση του ΑΔΜΗΕ μέχρι να επιλυθούν τα θέματα», δείχνοντας ότι η ελληνική πλευρά αναγνωρίζει το ρίσκο και επιδιώκει συντονισμό. Παράλληλα, η μετοχή του ΑΔΜΗΕ παρουσίασε απώλειες της τάξης του 4,88% μετά την ανακοίνωση για αναστολή πληρωμών, γεγονός που καταδεικνύει την έντονη αντίδραση των αγορών στην αβεβαιότητα γύρω από το έργο.

Το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, μέσω του υποθαλάσσιου καλωδίου, βρίσκεται πλέον σε κρίσιμο σημείο. Οι τεχνικές δυσκολίες, οι οικονομικές διαφωνίες και οι γεωπολιτικές εντάσεις έχουν δημιουργήσει ένα σύνθετο σκηνικό, με την πολιτική αντιπαράθεση να εντείνεται και τις διπλωματικές ισορροπίες να δοκιμάζονται. Η αβεβαιότητα γύρω από την εξέλιξη του έργου μεγαλώνει, ενώ οι επόμενες κινήσεις των δύο κυβερνήσεων θα κρίνουν αν το καλώδιο θα αποτελέσει γέφυρα συνεργασίας ή αιτία απομάκρυνσης.

Πηγή φωτογραφίας 1: avgi.gr
Πηγή φωτογραφίας 2: sigmalive.com
Πηγή φωτογραφίας 3: liberal.gr