Οι απαλλαγές από τη στρατιωτική θητεία αποτελούν ένα από τα πιο ευαίσθητα πεδία του νέου νομοθετικού πλαισίου. Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, περίπου 35.000 στρατεύσιμοι απέφυγαν τη θητεία την τελευταία τριετία επικαλούμενοι ψυχολογικά προβλήματα. Το 76% των απαλλαγών τύπου Ι5 δεν σχετίζεται με οργανικά νοσήματα αλλά με δυσκολίες προσαρμογής ή ψυχικές διαταραχές. Το νέο πλαίσιο προβλέπει ότι η απαλλαγή θα χορηγείται μόνο σε σοβαρά και τεκμηριωμένα περιστατικά, με υποχρεωτική γνωμάτευση από γιατρούς του Εθνικού Συστήματος Υγείας και τελική απόφαση από διακλαδική επιτροπή. Ο Υπουργός έχει επισημάνει ότι η στρατιωτική θητεία είναι συνταγματική υποχρέωση και ότι η κατάχρηση του συστήματος απαλλαγών υπονομεύει την ισονομία και την αξιοπιστία του στρατεύματος.

Η αυστηροποίηση των απαλλαγών δεν αφορά μόνο την εσωτερική λειτουργία των Ενόπλων Δυνάμεων, αλλά έχει και κοινωνικό αντίκτυπο. Η μαζική αποφυγή στράτευσης μέσω ψυχολογικών αιτιών έχει δημιουργήσει αίσθημα αδικίας μεταξύ των νέων που υπηρετούν κανονικά. Η νέα ρύθμιση επιχειρεί να αποκαταστήσει την ισορροπία και να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τον θεσμό της θητείας. Παράλληλα, ενισχύεται η επιχειρησιακή ετοιμότητα, καθώς μειώνεται η απώλεια ανθρώπινου δυναμικού λόγω αμφισβητούμενων απαλλαγών.

Από την 1η Ιανουαρίου 2026, καταργείται η διάκριση μεταξύ Στρατού Ξηράς, Ναυτικού και Αεροπορίας στην αρχική κατάταξη. Όλοι οι στρατεύσιμοι θα εντάσσονται αρχικά στον Στρατό Ξηράς, με δυνατότητα μεταφοράς σε άλλους κλάδους ανάλογα με τις ανάγκες και τα προσόντα τους. Η θητεία ορίζεται σε 12 μήνες για όλους, με εξαίρεση τους 9 μήνες για όσους υπηρετούν σε μονάδες του Έβρου, των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου ή στις Ειδικές Δυνάμεις. Η αρχική κατάταξη θα διαρκεί 15 ημέρες, ενώ η βασική εκπαίδευση επεκτείνεται σε 10 εβδομάδες. Οι αναβολές σπουδών περιορίζονται: για ΕΠΑΛ και ΙΕΚ έως τα 22 έτη, για πανεπιστήμια έως τα 25 έτη, με εξαίρεση τις πολυτεχνικές και ιατρικές σχολές.

Η εθελοντική στράτευση γυναικών αποτελεί μια καινοτόμο προσθήκη στο νομοσχέδιο. Γυναίκες ηλικίας 20 έως 26 ετών θα μπορούν να καταταγούν για δωδεκάμηνη υπηρεσία, με ασφαλιστικά δικαιώματα, πριμοδότηση στο ΑΣΕΠ και δωρεάν στέγαση. Ο Υπουργός έχει δηλώσει ότι η Ελλάδα πρέπει να είναι έτοιμη για την πιθανότητα υποχρεωτικής στράτευσης γυναικών στο μέλλον, ενώ ήδη έχουν προετοιμαστεί υποδομές στη Λαμία για την υποδοχή των πρώτων εθελοντριών. Η ρύθμιση αυτή ενισχύει την ισότητα και διευρύνει τη συμμετοχή των πολιτών στην άμυνα της χώρας.

Το νέο μισθολόγιο προβλέπει αυξήσεις από 13% έως 24%, με άνιση κατανομή. Ανώτατοι αξιωματικοί λαμβάνουν αυξήσεις άνω του 20%, ενώ οι χαμηλόβαθμοι (ΕΜΘ, ΕΠΟΠ) περιορίζονται σε αυξήσεις 10% έως 12%. Οι αυξήσεις προέρχονται από εξοικονόμηση πόρων μέσω συγχωνεύσεων στρατοπέδων. Για παράδειγμα, ανθυπολοχαγός με τριετή υπηρεσία στην παραμεθόριο θα δει τον καθαρό μισθό του να αυξάνεται από 1.197 σε 1.576 ευρώ. Το νέο βαθμολόγιο αποσυνδέει τον βαθμό από τον μισθό και εισάγει εννέα διακριτούς βαθμούς. Ο Υπουργός έχει επισημάνει ότι η αξιολόγηση των στελεχών πρέπει να αντανακλά την πραγματική απόδοση και όχι να είναι τυπική διαδικασία.

Η εκπαίδευση των στελεχών αναβαθμίζεται με την ανωτατοποίηση των παραγωγικών σχολών υπαξιωματικών και τη δημιουργία διακλαδικής διοίκησης για την ακαδημαϊκή εκπαίδευση. Παράλληλα, εισάγεται νέο πλαίσιο για την εφεδρεία, με στόχο τη δημιουργία σώματος 150.000 ενεργών εφέδρων. Οι εφέδροι θα εκπαιδεύονται σε σύγχρονες τεχνολογίες, όπως drones και anti-drone συστήματα, ενώ προβλέπεται μηνιαία αποζημίωση 100 ευρώ για υπηρεσία στη μεθόριο και 50 ευρώ για την ενδοχώρα.

Οι μεταρρυθμίσεις έχουν προκαλέσει αντιδράσεις από στρατιωτικές ενώσεις και πολιτικά κόμματα. Ενώσεις στελεχών έχουν εκφράσει επιφυλάξεις για το νέο μισθολόγιο, θεωρώντας ότι οι χαμηλόβαθμοι δεν ενισχύονται επαρκώς. Κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν ζητήσει διαβούλευση για τις αλλαγές στο βαθμολόγιο και τις αναβολές, επισημαίνοντας την ανάγκη για κοινωνική συναίνεση. Παράλληλα, κυβερνητικές πηγές υποστηρίζουν ότι οι αλλαγές είναι απαραίτητες για την εξυγίανση και τον εκσυγχρονισμό του στρατεύματος.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ελλάδα ακολουθεί ένα μοντέλο στρατού που συνδυάζει υποχρεωτική θητεία με επαγγελματική στελέχωση. Στη Φινλανδία, η θητεία είναι υποχρεωτική και κοινωνικά αποδεκτή, με υψηλό ποσοστό συμμετοχής. Στη Νορβηγία, η υποχρεωτική στράτευση για γυναίκες ισχύει από το 2015, ενώ στη Γερμανία η θητεία ανεστάλη το 2011, οδηγώντας σε αύξηση του επαγγελματικού στρατού. Η Ελλάδα επιλέγει να διατηρήσει τη θητεία, ενισχύοντας παράλληλα την εκπαίδευση, την τεχνολογική κατάρτιση και την εφεδρεία.

Ο νέος σχεδιασμός του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, υπό την καθοδήγηση του Νίκου Δένδια, εισάγει ένα εκτεταμένο στρατιωτικό μοντέλο που αναμορφώνει τη θητεία, τις απαλλαγές, το μισθολόγιο, την εκπαίδευση και την εφεδρεία, ενώ ενσωματώνει την εθελοντική στράτευση γυναικών. Με στόχο την ενίσχυση της επιχειρησιακής ετοιμότητας και την αποκατάσταση της ισονομίας, το νέο πλαίσιο επιχειρεί να ευθυγραμμίσει τις Ένοπλες Δυνάμεις με τις σύγχρονες ανάγκες της κοινωνίας και τις ευρωπαϊκές πρακτικές, δημιουργώντας έναν στρατό πιο δίκαιο, τεχνολογικά καταρτισμένο και κοινωνικά συμμετοχικό.

Πηγή φωτογραφίας 1: tovima.gr
Πηγή φωτογραφίας 2: ertnews.gr
Πηγή φωτογραφίας 3: mod.mil.gr