Η ενεργειακή κρίση στην Ελλάδα έχει λάβει διαστάσεις κοινωνικής και οικονομικής ασφυξίας, καθώς δύο παράλληλα φαινόμενα ενισχύουν την πίεση στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις: η αδυναμία χιλιάδων πολιτών να καλύψουν τις βασικές ενεργειακές τους ανάγκες και η εκτόξευση των ληξιπρόθεσμων οφειλών προς τους παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας.

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων και Ενέργειας (ΡΑΑΕΥ), τα συνολικά χρέη προς τους παρόχους ενέργειας ξεπερνούν τα 3,4 δισεκατομμύρια ευρώ. Από αυτά, περίπου 1 δισεκατομμύριο αφορά οικιακούς καταναλωτές, 514 εκατομμύρια τη μέση τάση και πάνω από 200 εκατομμύρια την υψηλή τάση. Μόνο για το 2024, οι νέες οφειλές των νοικοκυριών ξεπερνούν τα 300 εκατομμύρια ευρώ, ενώ οι παλαιότερες αγγίζουν τα 750 εκατομμύρια. Η ΡΑΑΕΥ έχει χαρακτηρίσει την κατάσταση ως «βραδυφλεγή βόμβα», προειδοποιώντας ότι η αδυναμία πληρωμής υπονομεύει τη σταθερότητα της αγοράς και οδηγεί σε αλυσιδωτές επιπτώσεις.

Παράλληλα, η Eurostat καταγράφει ότι το 2023 σχεδόν ένας στους πέντε Έλληνες (19,2%) δήλωσε πως δεν μπορούσε να κρατήσει το σπίτι του επαρκώς ζεστό. Το ποσοστό αυτό είναι υπερδιπλάσιο του ευρωπαϊκού μέσου όρου και κατατάσσει την Ελλάδα στις πρώτες θέσεις της ΕΕ σε δείκτες ενεργειακής φτώχειας. Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα δύσκολη για οικογένειες με παιδιά, ηλικιωμένους και ανέργους, ενώ οι πιο απομακρυσμένες περιοχές και τα νησιά πλήττονται εντονότερα. Πάνω από το 60% των ελληνικών κατοικιών δεν διαθέτουν επαρκή μόνωση ή σύγχρονα συστήματα θέρμανσης, γεγονός που επιτείνει το πρόβλημα.

Η ενεργειακή φτώχεια δεν είναι απλώς οικονομικό φαινόμενο. Συνδέεται άμεσα με την υγεία, την ψυχική ευεξία και την κοινωνική ένταξη. Πολλοί πολίτες καταφεύγουν σε μη ασφαλείς λύσεις, όπως σόμπες υγραερίου ή ξυλόσομπες χωρίς εξαερισμό, αυξάνοντας τον κίνδυνο πυρκαγιάς ή δηλητηρίασης. Η Μαρία μητέρα δύο παιδιών από την Αθήνα, δηλώνει  στο  Insideworld ότι αναγκάζεται να επιλέξει ανάμεσα στο ρεύμα και τα τρόφιμα, ενώ το παιδί της διαβάζει με φακό όταν κόβεται το ρεύμα. Ο Γιώργος ιδιοκτήτης καφενείου στην Ήπειρο, αναφέρει στο Insideworld ότι ο λογαριασμός ρεύματος ξεπερνά τα έσοδα του μαγαζιού και χωρίς κρατική παρέμβαση, η επιχείρησή του κινδυνεύει με λουκέτο.

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ, το 41% των νοικοκυριών δηλώνει ότι αδυνατεί να καλύψει βασικές ενεργειακές δαπάνες, ενώ το 27% έχει καθυστερήσει τουλάχιστον μία φορά την πληρωμή λογαριασμού ρεύματος μέσα στο τελευταίο εξάμηνο. Τα στοιχεία αυτά επιβεβαιώνουν ότι η ενεργειακή φτώχεια δεν είναι περιθωριακό φαινόμενο αλλά αφορά ευρύτατα στρώματα του πληθυσμού. Η έρευνα δείχνει επίσης ότι οι πιο ευάλωτοι είναι οι εργαζόμενοι με μερική απασχόληση, οι συνταξιούχοι και οι νέοι κάτω των 30 ετών.

Την ίδια στιγμή, κοινωνικοί φορείς και συνδικαλιστικές οργανώσεις κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Εκπρόσωπος της Ένωσης Καταναλωτών δήλωσε ότι «η ενεργειακή φτώχεια έχει πάψει να είναι έκτακτη συνθήκη και τείνει να γίνει μόνιμο χαρακτηριστικό της ελληνικής κοινωνίας». Η ΓΣΕΒΕΕ, σε ανακοίνωσή της, επεσήμανε ότι «οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις δεν μπορούν να αντέξουν άλλο το βάρος των ενεργειακών χρεών και χρειάζονται άμεση στήριξη, αλλιώς θα οδηγηθούν σε μαζικά λουκέτα». Οι δηλώσεις αυτές προσδίδουν στο πρόβλημα κοινωνική διάσταση και ενισχύουν την ανάγκη για θεσμική παρέμβαση.

Η σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες είναι αποκαλυπτική. Στην Ελλάδα, ο μέσος μηνιαίος λογαριασμός ρεύματος κυμαίνεται μεταξύ 120 και 150 ευρώ, με ποσοστό καθυστερήσεων στις πληρωμές περίπου 18%. Στην Ιταλία, οι αντίστοιχες τιμές είναι 100–130 ευρώ και 12%, στη Γερμανία 90–110 ευρώ και 8%, ενώ στην Ισπανία 80–100 ευρώ και 10%. Οι ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν κοινωνικά τιμολόγια, επιδοτήσεις και θεσμική προστασία από αποκοπές, ενώ στην Ελλάδα τα αντίστοιχα μέτρα είναι περιορισμένα και αποσπασματικά.

Η Πολιτεία έχει αναγνωρίσει την κρισιμότητα του προβλήματος και έχει προχωρήσει σε πρωτοβουλίες για την ανακούφιση των δημοτικών επιχειρήσεων. Σύμφωνα με κυβερνητικές ανακοινώσεις, προβλέπεται χρηματοδότηση ύψους 200 εκατομμυρίων ευρώ από ειδικό ταμείο για την κάλυψη μέρους των οφειλών των ΔΕΥΑ προς εταιρείες ενέργειας. Η ενίσχυση αυτή συνδέεται με την προϋπόθεση εθελοντικών συνενώσεων, ώστε οι επιχειρήσεις να καταστούν βιώσιμες. Για όσες συγχωνευθούν, η επιδότηση μπορεί να φτάσει έως και το 70% των χρεών, ενώ για τις υπόλοιπες περιορίζεται στο 30%.

Εκπρόσωποι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης έχουν εκφράσει την πρόθεση να συμμορφωθούν με τις νέες ρυθμίσεις. Σε χαρακτηριστική περίπτωση, δημοτική επιχείρηση νησιωτικού δήμου εμφανίζει οφειλές ύψους 5 εκατομμυρίων ευρώ προς πάροχο ενέργειας. Η δυνατότητα επιδότησης στο 70% θα της επιτρέψει να ρυθμίσει το υπόλοιπο ποσό με ίδια μέσα, χωρίς να επιβαρύνει τους δημότες μέσω αύξησης των τελών.

Από την πλευρά της αντιπολίτευσης, έχουν διατυπωθεί αιτήματα για ευρύτερη θεσμική παρέμβαση, ενίσχυση των κοινωνικών τιμολογίων και προστασία των ευάλωτων ομάδων. Το ζήτημα των χρεών προς τους παρόχους ενέργειας έχει πλέον αναδειχθεί σε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης, με αιτήματα για πιο δίκαιη κατανομή των βαρών και ενίσχυση των μηχανισμών κοινωνικής προστασίας.

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο αριθμούς αλλά ανθρώπινες ζωές, την αξιοπρέπεια και τη συνοχή της ελληνικής κοινωνίας.

Πηγή: fortunegreece.com
Πηγή φωτογραφίας 1: cnn.gr
Πηγή φωτογραφίας 2: in.gr
Πηγή φωτογραφίας 3: stegasi360.eteron.org