Το νέο ντοκιμαντέρ του ΣΚΑΪ με τίτλο «Φάκελος 17Ν» δεν έχει ακόμη προβληθεί και ήδη έχει μετατραπεί σε σημείο έντονης πολιτικής, θεσμικής και κοινωνικής αντιπαράθεσης με αφορμή την δήλωση του Δημήτρη Κουφοντίνα στο τρέιλερ της σειράς
Το νέο ντοκιμαντέρ του ΣΚΑΪ με τίτλο «Φάκελος 17Ν» δεν έχει ακόμη προβληθεί και ήδη έχει μετατραπεί σε σημείο έντονης πολιτικής, θεσμικής και κοινωνικής αντιπαράθεσης. Αφορμή, η παρέμβαση του καταδικασμένου για τρομοκρατία Δημήτρη Κουφοντίνα στο τρέιλερ της σειράς, όπου δηλώνει: «Αυτή η συζήτηση γίνεται σε εχθρικό έδαφος γιατί γίνεται πρώτα – πρώτα μέσα σε μία φυλακή και μεταδίδεται από το κανάλι σας». Η φράση αυτή, λίγων δευτερολέπτων, ήταν αρκετή για να αναζωπυρώσει παλιές πληγές και να προκαλέσει αντιδράσεις από συγγενείς θυμάτων της 17 Νοέμβρη, ανοίγοντας μια δύσκολη συζήτηση για τα όρια της δημοσιογραφικής έρευνας, της δημόσιας μνήμης και της κρατικής στήριξης σε οπτικοακουστικές παραγωγές.
Η έρευνα Παπαχελά και η πρεμιέρα της σειράς
Η προσέγγιση της σειράς δεν περιορίζεται σε μια απλή χρονολογική αφήγηση. Αντιθέτως, επιχειρεί να αναζητήσει τα πρόσωπα πίσω από τις επιχειρήσεις της οργάνωσης, τις λεπτομέρειες των χτυπημάτων και τις συνθήκες που οδήγησαν στην εξάρθρωσή της. Στο τρέιλερ εμφανίζονται πρόσωπα-κλειδιά της περιόδου, όπως ο πρώην αρχηγός της ΕΛ.ΑΣ. Φώτης Νασιάκος (2001–2004) και ο τότε υπουργός Δημόσιας Τάξης Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, οι οποίοι προσδίδουν θεσμικό βάρος στην έρευνα και αναδεικνύουν τη σημασία της περιόδου κατά την οποία η 17Ν οδηγήθηκε στο τέλος της.
Η παρέμβαση Κουφοντίνα και η έννοια του «εχθρικού εδάφους»
Η εμφάνιση του Δημήτρη Κουφοντίνα στο τρέιλερ ήταν αυτή που προκάλεσε τις μεγαλύτερες αντιδράσεις. Ο καταδικασμένος σε 11 φορές ισόβια ως κεντρικό εκτελεστικό στέλεχος της οργάνωσης εμφανίζεται να δηλώνει: «Αυτή η συζήτηση γίνεται σε εχθρικό έδαφος γιατί γίνεται πρώτα – πρώτα μέσα σε μία φυλακή και μεταδίδεται από το κανάλι σας». Η δήλωση αυτή δεν αφορά τις πράξεις του ούτε συνοδεύεται από μεταμέλεια, αλλά επικεντρώνεται στο πλαίσιο της συζήτησης, επιχειρώντας να οριοθετήσει τη θέση του ως «αντίπαλου» μέσα σε ένα περιβάλλον που ο ίδιος χαρακτηρίζει «εχθρικό».
Η επιλογή του να μιλήσει για «εχθρικό έδαφος» έχει έντονο συμβολισμό. Υποδηλώνει ότι δεν αναγνωρίζει τη νομιμοποίηση του πλαισίου μέσα στο οποίο καταδικάστηκε και κρατείται, ενώ παράλληλα στρέφει την προσοχή στο ποιος έχει τον έλεγχο της αφήγησης σήμερα — το κράτος, οι θεσμοί, τα μέσα ενημέρωσης. Για πολλούς, η δήλωση αυτή αποτελεί προσπάθεια πολιτικής ανανοηματοδότησης της παρουσίας του στο δημόσιο λόγο.
Οι αντιδράσεις των συγγενών των θυμάτων
Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η κοινωνία δεν έχει υποχρέωση να «ξανακούσει» έναν άνθρωπο που δεν έχει δείξει μεταμέλεια για τις δολοφονίες που διέπραξε. Αντιθέτως, θεωρούν ότι η μνήμη των θυμάτων πρέπει να αποτελεί τον απόλυτο οδηγό σε τέτοιες επιλογές.
Η σύγκρουση με το ΕΚΟΜΕ και το ζήτημα της λογοκρισίας
Η αντιπαράθεση δεν έμεινε μόνο στο επίπεδο της ηθικής και πολιτικής κριτικής. Το ΕΚΟΜΕ, ο εθνικός φορέας επιδότησης οπτικοακουστικών παραγωγών, βρέθηκε στο επίκεντρο, καθώς είχε εγκρίνει αρχικά χρηματοδότηση για το ντοκιμαντέρ. Μετά τις αντιδράσεις μερίδας των οικογενειών των θυμάτων, ο οργανισμός φέρεται να απέσυρε την επιδότηση, μια κίνηση που άλλοι θεώρησαν αναγκαία αποστασιοποίηση του κράτους από ένα ηθικά φορτισμένο περιεχόμενο.
Άλλοι, ωστόσο, είδαν την απόφαση ως μορφή λογοκρισίας που ανοίγει επικίνδυνο προηγούμενο για την ελευθερία της δημοσιογραφικής έρευνας και της καλλιτεχνικής έκφρασης. Το ζήτημα μετατοπίστηκε έτσι από το «αν πρέπει να μιλά ο Κουφοντίνας» στο «αν το κράτος μπορεί ή πρέπει να χρηματοδοτεί μια παραγωγή όπου εμφανίζεται ένας καταδικασμένος τρομοκράτης, ακόμη και στο πλαίσιο ιστορικής αποτίμησης».
Πηγή φωτογραφίας 1: athensmagazine.gr
Πηγή φωτογραφίας 2: thetoc.gr
Πηγή φωτογραφίας 3: newsbeast.gr
