Η Ελλάδα περνά σε μια νέα εποχή στον τρόπο με τον οποίο ορίζεται και εντοπίζεται η ενεργειακή φτώχεια, μέσα από το επικαιροποιημένο Σχέδιο Δράσης για την Καταπολέμηση της Ενεργειακής Ένδειας που εγκρίθηκε από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Το νέο πλαίσιο αντικαθιστά το προηγούμενο του 2021 και εισάγει μια πιο σύνθετη, δυναμική και κοινωνικά στοχευμένη μεθοδολογία, πλήρως ευθυγραμμισμένη με την ευρωπαϊκή Οδηγία 2023/1791/ΕΕ. Η αλλαγή αυτή κρίθηκε αναγκαία, καθώς η προηγούμενη μεθοδολογία βασιζόταν κυρίως σε εισοδηματικά κριτήρια και δεν αποτύπωνε επαρκώς την πραγματική δυσκολία των νοικοκυριών να καλύψουν τις ενεργειακές τους ανάγκες.

Σύμφωνα με τον νέο ορισμό, ενεργειακά φτωχά θεωρούνται πλέον τα νοικοκυριά που αδυνατούν να εξασφαλίσουν βασικές ενεργειακές υπηρεσίες, όπως επαρκή θέρμανση, ψύξη, ζεστό νερό χρήσης, φωτισμό και λειτουργία απαραίτητων ηλεκτρικών συσκευών. Η αξιολόγηση δεν περιορίζεται στο εισόδημα, αλλά λαμβάνει υπόψη το πραγματικό ενεργειακό κόστος, την ενεργειακή απόδοση της κατοικίας και τις μεταβολές στις τιμές ενέργειας, ώστε να αποτυπώνεται με μεγαλύτερη ακρίβεια η πραγματική δυνατότητα ενός νοικοκυριού να διατηρεί αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης και υγείας.

Η νέα μεθοδολογία εντοπισμού ενεργειακά φτωχών νοικοκυριών συνδυάζει δεδομένα για το διαθέσιμο εισόδημα, τις ενεργειακές δαπάνες και την ικανότητα κάλυψης των ελάχιστων ενεργειακών αναγκών. Εξετάζεται αν το ετήσιο ενεργειακό κόστος ενός νοικοκυριού είναι χαμηλότερο από το απαιτούμενο για την κάλυψη βασικών αναγκών, αλλά και αν το καθαρό εισόδημά του βρίσκεται κάτω από το όριο της σχετικής φτώχειας, όπως αυτό ορίζεται από την ΕΛΣΤΑΤ. Με αυτόν τον τρόπο, το σύστημα δεν εντοπίζει μόνο τα νοικοκυριά με χαμηλό εισόδημα, αλλά και εκείνα που, παρά το μέτριο ή και υψηλότερο εισόδημα, επιβαρύνονται δυσανάλογα λόγω υψηλών ενεργειακών αναγκών ή ενεργοβόρων κατοικιών.

Για πρώτη φορά, ο χαρακτηρισμός της ενεργειακής ένδειας περιλαμβάνει και την ψύξη των κατοικιών. Η ενσωμάτωση αυτή θεωρείται κρίσιμη, καθώς η Ελλάδα βιώνει ολοένα συχνότερους καύσωνες και ακραίες θερμοκρασίες λόγω της κλιματικής αλλαγής, γεγονός που καθιστά την ψύξη εξίσου σημαντική με τη θέρμανση. Παράλληλα, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην ποιότητα του κτιριακού αποθέματος. Οι κατοικίες χαμηλής ενεργειακής απόδοσης οδηγούν σε δυσανάλογα υψηλό κόστος ενέργειας, με αποτέλεσμα τα νοικοκυριά που διαμένουν σε τέτοια κτίρια να κινδυνεύουν περισσότερο από ενεργειακή φτώχεια, ανεξάρτητα από το εισόδημά τους.

Το νέο πλαίσιο προβλέπει επίσης τη συστηματική αξιοποίηση επίσημων διοικητικών και στατιστικών δεδομένων, όπως στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και της φορολογικής διοίκησης. Με αυτόν τον τρόπο, ο εντοπισμός των ενεργειακά φτωχών νοικοκυριών γίνεται πιο αντικειμενικός, αυτοματοποιημένος και προσαρμόσιμος στις μεταβολές των τιμών ενέργειας και των εισοδημάτων. Η χρήση πραγματικών δεδομένων επιτρέπει στο κράτος να παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο την εξέλιξη της ενεργειακής ένδειας και να παρεμβαίνει έγκαιρα.

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται και στις επιπτώσεις του ETS 2, του νέου ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών που θα επιβαρύνει τα καύσιμα θέρμανσης και τις οδικές μεταφορές. Η επιβολή πρόσθετου κόστους άνθρακα αναμένεται να αυξήσει τις τιμές των καυσίμων, πλήττοντας δυσανάλογα τα ευάλωτα νοικοκυριά, ειδικά όσα εξαρτώνται από ορυκτά καύσιμα για τη θέρμανσή τους. Το Σχέδιο Δράσης προβλέπει την ανάγκη έγκαιρης αξιολόγησης των επιπτώσεων και τη λήψη αντισταθμιστικών μέτρων, ώστε η μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών να μην εντείνει τις κοινωνικές ανισότητες.

Με το νέο πλαίσιο, η Ελλάδα επιχειρεί να αντιμετωπίσει την ενεργειακή φτώχεια με πιο δίκαιο, ρεαλιστικό και κοινωνικά ευαίσθητο τρόπο. Η μετάβαση από έναν στενό εισοδηματικό ορισμό σε μια πολυδιάστατη προσέγγιση επιτρέπει την καλύτερη στόχευση των πολιτικών στήριξης και την προστασία των νοικοκυριών που κινδυνεύουν περισσότερο, σε μια περίοδο όπου οι ενεργειακές προκλήσεις εντείνονται.

Πηγή φωτογραφίας 1: in2life.gr
Πηγή φωτογραφίας 2: dnews.gr
Πηγή φωτογραφία 3: buildinggreen.gr