Η εξημέρωση της πατάτας πριν από 6.000 έως 10.000 χρόνια στα υψίπεδα των Άνδεων δεν άλλαξε μόνο τη διατροφή των Ίνκας, αλλά και τη βιολογία τους. Σύμφωνα με νέα γενετική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Nature Communications, οι αυτόχθονες πληθυσμοί των Άνδεων εμφανίζουν τα υψηλότερα γνωστά αντίγραφα του γονιδίου AMY1 παγκοσμίως, με κατά μέσο όρο 10 αντίγραφα, έναντι 6–8 που συναντώνται σε άλλους πληθυσμούς.

Το γονίδιο AMY1 κωδικοποιεί την αμυλάση του σάλιου, το ένζυμο που ξεκινά τη διάσπαση του αμύλου ήδη από το στόμα. Όσο περισσότερα αντίγραφα διαθέτει ένας άνθρωπος, τόσο περισσότερη αμυλάση παράγει και τόσο αποτελεσματικότερα μεταβολίζει μια διατροφή πλούσια σε άμυλο. Η πατάτα, πλούσια σε άμυλο, βιταμίνες και φυτικές ίνες, αποτέλεσε για χιλιετίες βασικό τρόφιμο των Ίνκας, οδηγώντας σε εξελικτική πίεση υπέρ των ατόμων με περισσότερα αντίγραφα AMY1.

Η σύμπτωση με την εξημέρωση της πατάτας
Οι ερευνητές ανέλυσαν γονιδιώματα 3.723 ατόμων από 85 πληθυσμούς, συμπεριλαμβανομένων 81 ομιλητών της γλώσσας κετσουά στο Περού. Η αύξηση των αντιγράφων του AMY1 συμπίπτει χρονικά με την εξημέρωση της πατάτας, γεγονός που ενισχύει την υπόθεση ότι η διατροφή αποτέλεσε τον κύριο εξελικτικό παράγοντα.

Σε αντίθεση, οι απόγονοι των Μάγιας  που είχαν παρόμοια γενετική καταγωγή αλλά δεν βασίστηκαν στην πατάτα διαθέτουν περίπου 6 αντίγραφα κατά μέσο όρο, επιβεβαιώνοντας ότι η διατροφή και όχι η κοινή καταγωγή εξηγεί τη διαφορά.

Ένα μικρό αλλά καθοριστικό εξελικτικό πλεονέκτημα
Η μελέτη υπολογίζει ότι άτομα με τουλάχιστον 10 αντίγραφα του AMY1 είχαν 1,24% μεγαλύτερο αναπαραγωγικό πλεονέκτημα ανά γενιά, πιθανότατα λόγω καλύτερης αξιοποίησης των θερμίδων από το άμυλο σε ένα περιβάλλον όπου η πατάτα ήταν βασική πηγή ενέργειας.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η αμυλάση μπορεί να επηρεάζει και το μικροβίωμα, το οποίο μεταβάλλεται ανάλογα με τη διατροφή, προσθέτοντας μια ακόμη διάσταση στη σχέση μεταξύ πολιτισμού και βιολογίας.

Παράλληλα παραδείγματα διατροφικής εξέλιξης
Η περίπτωση της πατάτας θυμίζει την εξέλιξη της ανεκτικότητας στη λακτόζη, όπου η κτηνοτροφία οδήγησε σε ενήλικη παραγωγή λακτάσης σε πολλούς πληθυσμούς. Και στις δύο περιπτώσεις, η αλλαγή στις διατροφικές συνήθειες άφησε μόνιμο αποτύπωμα στο ανθρώπινο γονιδίωμα.

Η πατάτα σήμερα: ένας κόσμος ποικιλιών
Παρά την παγκόσμια διάδοση της πατάτας μετά τον 16ο αιώνα από τους Ισπανούς κατακτητές, οι αυτόχθονες των Άνδεων συνεχίζουν να καλλιεργούν 3.000–4.000 ποικιλίες, σε χρώματα που κυμαίνονται από μοβ και μπλε έως κόκκινο, κίτρινο και μαύρο. Οι ερευνητές τονίζουν ότι ο υπόλοιπος κόσμος καταναλώνει ελάχιστες από αυτές, αφήνοντας έναν «ανεξερεύνητο γαστρονομικό κόσμο» ακόμη και στις τηγανητές πατάτες.

Πηγή φωτογραφίας 1: in.gr
Πηγή φωτογραφίας 2: in.gr