Στις 17 Νοεμβρίου 1973, κατά την εξέγερση του Πολυτεχνείου, ένα γαλλικής παραγωγής άρμα μάχης τύπου AMX‑30 της ελληνικής στρατιωτικής δύναμης συμμετείχε στην επιχείρηση καταστολής, εμβολίζοντας την κεντρική πύλη του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Το περιστατικό καταγράφηκε ως η καθοριστική στιγμή της επέμβασης των ενόπλων δυνάμεων στο κέντρο της Αθήνας και αποτέλεσε σημείο αναφοράς στη σύγχρονη ελληνική ιστορία. Το συγκεκριμένο άρμα, με αριθμό Νο‑84337, απέκτησε το ειρωνικό παρατσούκλι «Μορφωμένος» και συνδέθηκε άμεσα με την εικόνα της βίαιης διάλυσης της φοιτητικής κατάληψης. Σήμερα, το όχημα εκτίθεται στο Μουσείο Αρμάτων Μάχης του Κέντρου Εκπαίδευσης Τεθωρακισμένων στον Αυλώνα, αποτελώντας ιστορικό τεκμήριο της περιόδου. Το Insaideworld παρουσιάζει τα στοιχεία γύρω από την ταυτότητα του άρματος, τον ρόλο του στη νύχτα της 17ης Νοεμβρίου, τις συνθήκες της επέμβασης και την πορεία του μέχρι σήμερα.

Το άρμα: τύπος, ταυτότητα και ρόλος εκείνης της νύχτας
Το άρμα που χρησιμοποιήθηκε ήταν ένα γαλλικό κύριο άρμα μάχης AMX‑30, το οποίο είχε ενταχθεί σε ελληνική υπηρεσία τη δεκαετία του ’70. Το συγκεκριμένο όχημα έφερε τον αριθμό Νο‑84337 και αποτέλεσε το μέσο που συμμετείχε στην επιχείρηση καταστολής της εξέγερσης. Το AMX‑30 σχεδιάστηκε με έμφαση στην ευκινησία και την ισχύ πυρός, με βάρος περίπου 36 τόνων, πλήρωμα τεσσάρων ατόμων, κινητήρα Hispano‑Suiza HS‑110 ισχύος 680–720 ίππων και μέγιστη ταχύτητα που έφτανε τα 65 χιλιόμετρα την ώρα. Το κύριο πυροβόλο του ήταν διαμετρήματος 105 χιλιοστών, ενώ διέθετε και δευτερεύοντα οπλισμό με πολυβόλα 20 χιλιοστών και 7,62 χιλιοστών. Στη νύχτα της 17ης Νοεμβρίου, το άρμα αυτό έλαβε την εντολή να κινηθεί επί της Πατησίων και να εμβολίσει την πύλη του Πολυτεχνείου, πράξη που σηματοδότησε το τέλος της κατάληψης και άνοιξε τον δρόμο για την είσοδο των δυνάμεων καταστολής.

Ποιος έδωσε την εντολή και ποιος οδήγησε
Η εντολή για τον εμβολισμό της πύλης αποδίδεται στη στρατιωτική διοίκηση που είχε αναλάβει την επιχείρηση καταστολής στην περιοχή του Πολυτεχνείου. Η απόφαση αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο της πολιτικής της χούντας για τη διάλυση της φοιτητικής εξέγερσης. Ωστόσο, η ταυτότητα του οδηγού ή χειριστή του άρματος δεν έχει καταγραφεί επίσημα σε δημόσια αρχεία. Οι περισσότερες πηγές εστιάζουν στη συμβολική πράξη του εμβολισμού και λιγότερο στην ονομαστική απόδοση ευθύνης σε συγκεκριμένο πρόσωπο.

Οι μαρτυρίες αναφέρουν ότι εκατοντάδες φοιτητές και πολίτες βρίσκονταν εντός του Πολυτεχνείου τη στιγμή που το άρμα εμβόλισε την πύλη. Δεν υπάρχει ενιαία, επαληθευμένη καταμέτρηση για το ακριβές πλήθος, καθώς οι πηγές διαφέρουν στις εκτιμήσεις τους. Παρά τις διαφοροποιήσεις, η παρουσία μεγάλου αριθμού ανθρώπων είναι αναμφισβήτητη και καταγράφεται ως στοιχείο της δραματικής έντασης εκείνης της νύχτας.

Το παρατσούκλι: «Μορφωμένος»
Το συγκεκριμένο άρμα απέκτησε το ειρωνικό παρατσούκλι «Μορφωμένος». Η ονομασία αυτή προέκυψε από το γεγονός ότι το άρμα εισέβαλε στον χώρο του Πολυτεχνείου, τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβανόταν ως τον θεσμό της εκπαίδευσης και της γνώσης. Το παρατσούκλι πέρασε στη δημόσια μνήμη και χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα ως υπενθύμιση της αντίφασης ανάμεσα στη βία και την παιδεία.

Πού βρίσκεται σήμερα
Σήμερα, το άρμα AMX‑30 με αριθμό Νο‑84337 εκτίθεται στο Μουσείο Αρμάτων Μάχης του Κέντρου Εκπαίδευσης Τεθωρακισμένων στον Αυλώνα, στο Στρατόπεδο «Επιλαρχχου Γεωργίου Μελλίδη». Η παρουσία του εκεί έχει διπλή σημασία: αφενός λειτουργεί ως εκπαιδευτικό μέσο για την ιστορία των τεθωρακισμένων, αφετέρου αποτελεί ιστορικό τεκμήριο που συνδέεται με την καταγεγραμμένη μνήμη της εξέγερσης του Πολυτεχνείου.

Συμμετοχή σε άλλες στρατιωτικές επιχειρήσεις
Το άρμα AMX‑30, ως τύπος, υπηρέτησε σε πολλές χώρες και έλαβε μέρος σε διεθνείς συγκρούσεις όπως ο Πόλεμος Ιράν–Ιράκ και ο Πόλεμος του Κόλπου. Παρήχθη από το 1966 έως το 1994, με περισσότερες από 3.500 μονάδες να κατασκευάζονται. Στην Ελλάδα και την Κύπρο, το AMX‑30 εντάχθηκε σε σχηματισμούς τεθωρακισμένων και αποτέλεσε μέρος της στρατιωτικής ισχύος της εποχής. Ωστόσο, το συγκεκριμένο άρμα που ενεπλάκη στα γεγονότα του Πολυτεχνείου δεν συμμετείχε σε άλλες επιχειρήσεις και σήμερα έχει αποκλειστικά μουσειακή και μνημονική διάσταση.

Τεχνικά στοιχεία του AMX‑30
Το AMX‑30 ήταν ένα άρμα μάχης που σχεδιάστηκε με έμφαση στην ευκινησία και την ισχύ πυρός. Ζύγιζε περίπου 36 τόνους και απαιτούσε πλήρωμα τεσσάρων ατόμων: διοικητή, πυροβολητή, γεμιστή και οδηγό. Ο κινητήρας του ήταν τύπου Hispano‑Suiza HS‑110, με ισχύ που κυμαινόταν από 680 έως 720 ίππους, επιτρέποντας στο όχημα να φτάσει ταχύτητες έως και 65 χιλιόμετρα την ώρα. Το κύριο πυροβόλο του ήταν διαμετρήματος 105 χιλιοστών Modèle F1, ενώ διέθετε και δευτερεύοντα οπλισμό, όπως πολυβόλο των 20 χιλιοστών και πολυβόλο των 7,62 χιλιοστών. Οι διαστάσεις του ήταν περίπου 9,5 μέτρα μήκος (με το πυροβόλο εμπρός), 3,1 μέτρα πλάτος και 2,28 μέτρα ύψος. Τα χαρακτηριστικά αυτά το καθιστούσαν ένα άρμα με ισχυρή παρουσία στο πεδίο μάχης, αν και η θωράκισή του θεωρούνταν σχετικά ελαφριά σε σύγκριση με άλλα άρματα της εποχής.

Το άρμα μάχης AMX‑30 με αριθμό Νο‑84337, γνωστό με το παρατσούκλι «Μορφωμένος», κατέγραψε την πιο χαρακτηριστική εικόνα της επέμβασης των ενόπλων δυνάμεων στο Πολυτεχνείο τη νύχτα της 17ης Νοεμβρίου 1973. Η εμβολή της πύλης αποτέλεσε το σημείο κορύφωσης της καταστολής της φοιτητικής εξέγερσης και συνδέθηκε άρρηκτα με την ιστορική μνήμη της περιόδου. Σήμερα, το συγκεκριμένο άρμα εκτίθεται στο Μουσείο Αρμάτων Μάχης του Κέντρου Εκπαίδευσης Τεθωρακισμένων στον Αυλώνα, ως τεκμήριο της στρατιωτικής ιστορίας αλλά και της καταγεγραμμένης στιγμής που σημάδεψε την ελληνική κοινωνία. Το ρεπορτάζ ολοκληρώνεται με την παρουσίαση της πορείας του οχήματος από το βράδυ της επέμβασης έως την τρέχουσα έκθεσή του σε μουσειακό χώρο, στοιχείο που διατηρεί ζωντανή την ιστορική αναφορά στο γεγονός.

Πηγή φωτογραφίας 1: ekfrasi.net
Πηγή φωτογραφίας 2: newsbomb.gr
Πηγή φωτογραφίας 3: iefimerida.gr
Πηγή φωτογραφίας 4: typosthes.gr