Το 2011, λίγο πριν χάσει τη ζωή του, ο Μουαμάρ Καντάφι είχε προειδοποιήσει ότι αν ανατραπεί από την εξουσία, η Ευρώπη θα γεμίσει με μετανάστες και τρομοκράτες. Αυτή η προειδοποίηση δεν έγινε τότε ευρέως γνωστή, αλλά σήμερα, πολλοί τη θυμούνται και τη συνδέουν με όσα συμβαίνουν.

Σύμφωνα με αποχαρακτηρισμένα έγγραφα του βρετανικού Foreign Office, ο Καντάφι είχε μιλήσει με τον πρώην πρωθυπουργό της Βρετανίας, Τόνι Μπλερ, και του είχε πει ότι η Λιβύη λειτουργεί σαν φράγμα: εμποδίζει ανθρώπους από την Αφρική και εξτρεμιστικές ομάδες να φτάσουν στην Ευρώπη. Αν αυτό το φράγμα πέσει, είχε πει, η Ευρώπη θα αντιμετωπίσει σοβαρά προβλήματα.

Παρά τις προειδοποιήσεις, η Δύση προχώρησε σε στρατιωτική επέμβαση. Με τη βοήθεια του ΝΑΤΟ και την υποστήριξη ηγετών όπως ο Σαρκοζί, η Κλίντον και ο Μπερλουσκόνι, ο Καντάφι ανατράπηκε και σκοτώθηκε τον Οκτώβριο του 2011. Από τότε, η Λιβύη δεν έχει σταθεροποιηθεί.

Μετά την πτώση του Καντάφι, η χώρα βυθίστηκε στο χάος. Δεν υπάρχει σταθερή κυβέρνηση, και πολλές περιοχές ελέγχονται από ένοπλες ομάδες. Η Λιβύη έγινε πέρασμα για εκατομμύρια ανθρώπους που προσπαθούν να φύγουν από την Αφρική και να φτάσουν στην Ευρώπη. Σήμερα, σύμφωνα με τις αρχές της χώρας, πάνω από 4 εκατομμύρια αλλοδαποί βρίσκονται εκεί — περισσότεροι από τον μισό πληθυσμό της.

Η Ευρώπη βλέπει τις συνέπειες. Χώρες όπως η Ιταλία, η Ελλάδα και η Ισπανία δέχονται καθημερινά νέες αφίξεις. Στην Ελλάδα, το 54% των κρατουμένων είναι αλλοδαποί, ενώ σε νησιά όπως η Λέσβος και η Χίος οι αφίξεις είναι συνεχείς. Το 2024, σύμφωνα με τη UNICEF, περισσότεροι από 2.200 άνθρωποι πνίγηκαν ή αγνοούνται στη Μεσόγειο προσπαθώντας να φτάσουν στην Ευρώπη.

Πριν από την ανατροπή του, ο Καντάφι είχε υπογράψει συμφωνία με την Ιταλία για να περιορίσει τις μεταναστευτικές ροές. Η Λιβύη δεσμευόταν να εμποδίζει τις αναχωρήσεις, και η Ιταλία προσέφερε οικονομική βοήθεια. Μετά την πτώση του, η συμφωνία αυτή σταμάτησε να ισχύει και οι αφίξεις αυξήθηκαν.

Ο Καντάφι είχε επίσης ένα σχέδιο για την Αφρική: ήθελε να δημιουργήσει ένα κοινό νόμισμα βασισμένο στον χρυσό, ώστε οι αφρικανικές χώρες να μην εξαρτώνται από το δολάριο ή το ευρώ. Η πρόταση αυτή, γνωστή ως «χρυσό δηνάριο», είχε στόχο να χρησιμοποιείται στο εμπόριο πετρελαίου και να ενισχύσει την οικονομική ανεξαρτησία της ηπείρου. Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι αυτή η ιδέα ενόχλησε ισχυρές οικονομίες και συνέβαλε στην απόφαση για επέμβαση.

Από το 2001, ο Καντάφι είχε στηρίξει ενεργά τη δημιουργία της Αφρικανικής Ένωσης, προωθώντας την ενοποίηση των αφρικανικών κρατών. Ήθελε η Αφρική να έχει κοινή άμυνα, κοινή οικονομική στρατηγική και να απαλλαγεί από την επιρροή των πρώην αποικιοκρατικών δυνάμεων. Το όραμά του περιλάμβανε και την ίδρυση ενός ανεξάρτητου παναφρικανικού οργανισμού, κάτι που είχε αναφέρει και στην ομιλία του στον ΟΗΕ το 2009, όπου είχε ασκήσει έντονη κριτική στη Δύση για τις επεμβάσεις και τις ανισότητες.

Τα τελευταία χρόνια, Ευρωπαίοι πολιτικοί έχουν κάνει δηλώσεις που δείχνουν ότι αναγνωρίζουν τις συνέπειες. Ο Ματέο Σαλβίνι είπε ότι αν ο Καντάφι ήταν ακόμα στην εξουσία, η Μεσόγειος δεν θα είχε γίνει νεκροταφείο. Ο Βίκτορ Όρμπαν ανέφερε ότι η Ευρώπη πλήρωσε το τίμημα της αποσταθεροποίησης της Λιβύης.

Το 2015, η Ευρώπη βίωσε τη μεγαλύτερη μεταναστευτική κρίση των τελευταίων δεκαετιών. Πολλοί από τους ανθρώπους που έφτασαν στις ευρωπαϊκές ακτές είχαν περάσει από τη Λιβύη, εκμεταλλευόμενοι την έλλειψη ελέγχου και την παρουσία οργανωμένων κυκλωμάτων διακίνησης. Το 2020, έκθεση του ΟΗΕ περιέγραψε τις συνθήκες κράτησης μεταναστών στη Λιβύη ως απάνθρωπες, με αναφορές σε βασανιστήρια, βιασμούς και καταναγκαστική εργασία.

Η προειδοποίηση του Καντάφι, όπως καταγράφηκε τότε, φαίνεται να συνδέεται με όσα συμβαίνουν σήμερα. Η Λιβύη έγινε πέρασμα για εκατομμύρια ανθρώπους, και η Ευρώπη αντιμετωπίζει μεγάλες προκλήσεις. Οι εξελίξεις δείχνουν ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται  και ότι οι συνέπειες μιας πολιτικής απόφασης μπορεί να φανούν χρόνια αργότερα.

Πηγή φωτογραφίας 1: insdip.com
Πηγή φωτογραφίας 2: accord.org.za
Πηγή φωτογραφίας 3: lana.gov.ly