Ο Gideon Rachman, κορυφαίος αναλυτής διεθνών θεμάτων των Financial Times, υποστηρίζει ότι η αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν εξελίσσεται χωρίς σαφές στρατηγικό σχέδιο για την επόμενη ημέρα και ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει ενσωματώσει τα μαθήματα των πολέμων αλλαγής καθεστώτος σε Ιράκ και Αφγανιστάν.
Από το Αφγανιστάν και το Ιράκ στο Ιράν: μια επικίνδυνη απόκλιση από το παρελθόν
Οι εισβολές των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν (2001) και στο Ιράκ (2003) ανέδειξαν τους κινδύνους των επιχειρήσεων αλλαγής καθεστώτος. Παρά τις τεράστιες απώλειες και τα προβλήματα ανοικοδόμησης, εκείνες οι επιχειρήσεις διέθεταν τουλάχιστον ένα βασικό στοιχείο: την προετοιμασία για ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων, τόσο για την ανατροπή των καθεστώτων όσο και για τη διαχείριση της μετάβασης.
Στην περίπτωση του Ιράν, ο Τραμπ έχει αποκλείσει την αποστολή αμερικανικών στρατευμάτων στο έδαφος, θεωρώντας ότι οι εμπειρίες του Ιράκ και του Αφγανιστάν απέδειξαν το υψηλό κόστος τέτοιων επιχειρήσεων. Αυτό, όμως, οδηγεί σε μια πρωτοφανή στρατηγική: προσπάθεια αλλαγής καθεστώτος αποκλειστικά μέσω αεροπορικής ισχύος.
Η «αποκεφαλισμένη» ηγεσία και το κενό εξουσίας
Η δολοφονία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και κορυφαίων στρατιωτικών και πολιτικών στελεχών του Ιράν την πρώτη ημέρα των επιχειρήσεων έχει προκαλέσει σοβαρή αποσταθεροποίηση στο καθεστώς. Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: ποιος θα αναλάβει τον έλεγχο της χώρας;
Ο Τραμπ κάλεσε τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης να «καταθέσουν τα όπλα» και τον ιρανικό λαό να «αναλάβει την κυβέρνησή του». Όμως, όπως επισημαίνει ο Rachman, δεν υπάρχει καμία οργανωμένη εναλλακτική αρχή, ούτε πολιτική ούτε στρατιωτική, στην οποία θα μπορούσαν να παραδοθούν τα όπλα ή να μεταβιβαστεί η εξουσία.
Οι Ιρανοί διαδηλωτές, παρά το θάρρος τους, δεν διαθέτουν δομές που θα τους επέτρεπαν να αναλάβουν τη διακυβέρνηση μιας χώρας 85 εκατομμυρίων κατοίκων εν μέσω χάους.
Το Ισραήλ και η «ιστορική ευκαιρία»
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, έχει καλέσει επανειλημμένα τον ιρανικό λαό να ανατρέψει το καθεστώς. Για το Ισραήλ, η τρέχουσα συγκυρία αποτελεί ευκαιρία εξουδετέρωσης ενός μακροχρόνιου στρατηγικού αντιπάλου, ο οποίος στηρίζει τη Χαμάς στη Γάζα και τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Το Τελ Αβίβ φαίνεται να θεωρεί ότι μπορεί να διαχειριστεί τα ιρανικά αντίποινα με πυραύλους και drones. Ωστόσο, είναι εξαιρετικά απίθανο να αναπτύξει χερσαίες δυνάμεις στο Ιράν, αφήνοντας σε άλλους –κυρίως τις ΗΠΑ και τα κράτη του Κόλπου– τη διαχείριση των συνεπειών μιας πιθανής κατάρρευσης του ιρανικού κράτους.
Τα κράτη του Κόλπου: από «ασφαλή καταφύγια» σε ζώνη κινδύνου
Αν η σύγκρουση παραταθεί, η οικονομική και γεωπολιτική τους σταθερότητα μπορεί να υπονομευθεί σοβαρά. Η «διπλή Μέση Ανατολή» των τελευταίων ετών –με χώρες όπως η Συρία και η Λιβύη βυθισμένες στο χάος και τον Κόλπο να ευημερεί– κινδυνεύει να ανατραπεί.
Η αμερικανική παγίδα: κλιμάκωση χωρίς λαϊκή στήριξη
Η στρατιωτική εμπλοκή των ΗΠΑ στο Ιράν εξελίσσεται σε ένα ιδιαίτερα σύνθετο περιβάλλον για την κυβέρνηση Τραμπ. Παρότι ο Αμερικανός πρόεδρος δεν επιδιώκει μια μακροχρόνια σύρραξη, ενδεχόμενη αποσταθεροποίηση των κρατών του Κόλπου ή παρατεταμένο χάος στο Ιράν μπορεί να τον αναγκάσει να αυξήσει την αμερικανική παρουσία στην περιοχή.
Σε περίπτωση απωλειών σε αμερικανικό προσωπικό, η πίεση για κλιμάκωση θα ενταθεί. Ο Τραμπ έχει ήδη προειδοποιήσει το Ιράν με «δύναμη που δεν έχει ξαναδεί ο κόσμος» σε περίπτωση συνέχισης των αντιποίνων.
Ωστόσο, η κοινωνική και πολιτική στήριξη στις ΗΠΑ είναι περιορισμένη. Σε αντίθεση με την περίοδο μετά την 11η Σεπτεμβρίου, όταν η εισβολή στο Αφγανιστάν είχε υποστήριξη 90% και ο πόλεμος στο Ιράκ περίπου 70%, σήμερα μόλις το 27% των Αμερικανών στηρίζει στρατιωτική δράση κατά του Ιράν, σύμφωνα με τη YouGov. Επιπλέον, αντιδράσεις καταγράφονται τόσο από Δημοκρατικούς όσο και από στελέχη του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος και του κινήματος Maga.
Ένα σχέδιο χωρίς «επόμενη μέρα»
Ωστόσο, δεν υφίσταται οργανωμένος μηχανισμός που θα μπορούσε να αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας. Οι Φρουροί της Επανάστασης δεν έχουν σε ποιον να παραδώσουν τον έλεγχο, ενώ οι αντικαθεστωτικοί διαδηλωτές δεν διαθέτουν δομές ή υποστήριξη για να αναλάβουν την εξουσία.
Το κενό αυτό δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για παρατεταμένη αστάθεια, με επιπτώσεις που θα επηρεάσουν ολόκληρη την περιοχή και τα αμερικανικά συμφέροντα. Όπως επισημαίνει ο Rachman, η τρέχουσα στρατηγική δεν συνοδεύεται από ρεαλιστικό πλάνο για τη διαχείριση της επόμενης ημέρας στο Ιράν.
Πηγή φωτογραφίας 1: cbsnews.com
Πηγή φωτογραφίας 2: euro2day.gr
Πηγή φωτογραφίας 3: pinchukfund.org
Πηγή φωτογραφίας 4: edition.cnn.com
