Η ραγδαία εξάπλωση των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης και ειδικότερα των chatbots έχει δημιουργήσει ένα νέο πεδίο επικοινωνίας για τους εφήβους, οι οποίοι στρέφονται ολοένα και περισσότερο σε αυτά για συντροφικότητα, υποστήριξη και ανταλλαγή σκέψεων. Σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιεύματα και έρευνες, σημαντικό ποσοστό νέων στην Ελλάδα και διεθνώς επιλέγει να συνομιλεί με ψηφιακούς αλγόριθμους αντί με συνομηλίκους, επικαλούμενοι λόγους όπως η ανωνυμία, η αίσθηση ασφάλειας και η άμεση ανταπόκριση. Παράλληλα, καταγράφεται αυξανόμενη χρήση των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για εκπαιδευτικούς σκοπούς, με έμφαση στη μάθηση και την ανάπτυξη δεξιοτήτων. Το φαινόμενο προκαλεί έντονο ενδιαφέρον, καθώς συνδέεται τόσο με νέες μορφές κοινωνικοποίησης όσο και με ζητήματα ψυχολογικής υποστήριξης, ιδιωτικότητας και ενδεχόμενης εξάρτησης.

Τι δείχνουν οι έρευνες για την άνοδο των «φιλιών» με chatbots
Η στροφή των εφήβων προς τα chatbots αποτυπώνεται σε ποσοτικά στοιχεία: ένας στους τέσσερις εφήβους στην Ελλάδα (25%) δηλώνει ότι έχει στραφεί σε AI για ψυχολογική υποστήριξη. Η ανωνυμία και η αμεσότητα της επικοινωνίας δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου οι νέοι μπορούν να εκφράσουν σκέψεις και συναισθήματα χωρίς φόβο κριτικής. Στην Αγγλία και Ουαλία, αντίστοιχες έρευνες δείχνουν ότι άνω του 30% των εφήβων ηλικίας 13–17 απευθύνονται σε chatbots μετά από τραυματικά γεγονότα. Το μοτίβο «μιλάω πρώτα στο chatbot και μετά στους φίλους μου» καταγράφεται ως νέα συνήθεια, που λειτουργεί σαν πρόβα ή τρόπος αποφόρτισης πριν την πραγματική κοινωνική επαφή.

Ελληνικά δεδομένα χρήσης: πέρα από την ψυχολογία, και στη μάθηση
χρήση της τεχνητής νοημοσύνης από εφήβους δεν περιορίζεται στη συναισθηματική υποστήριξη. Σύμφωνα με την πανευρωπαϊκή έρευνα The Future Report της Google και της Livity, στην οποία συμμετείχαν 7.000 έφηβοι από επτά χώρες (Ιρλανδία, Πολωνία, Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία, Γαλλία, Σουηδία), το 27% των Ελλήνων εφήβων δηλώνει ότι χρησιμοποιεί καθημερινά την AI, ποσοστό που ξεπερνά τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 23%. Ειδικότερα, 96% των εφήβων ηλικίας 16–18 ετών και 88% των εφήβων ηλικίας 13–15 ετών στην Ευρώπη ανέφεραν ότι έκαναν χρήση AI εργαλείων τον τελευταίο χρόνο, είτε για σχολικές εργασίες είτε για δημιουργικά projects. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η AI έχει ενταχθεί στη ρουτίνα της εφηβικής καθημερινότητας, από μεταφράσεις και εργασίες μέχρι δημιουργία εικόνων και βίντεο.

Οφέλη
Η χρήση chatbots από εφήβους προσφέρει πολλαπλά οφέλη. Η άμεση πρόσβαση και η μείωση της ντροπής καθιστούν τα ψηφιακά συστήματα ένα ασφαλές περιβάλλον για την πρώτη έκφραση δύσκολων σκέψεων. Οι νέοι μπορούν να μιλήσουν χωρίς φόβο κριτικής και να βάλουν σε λέξεις συναισθήματα που ίσως δυσκολεύονται να μοιραστούν με ανθρώπους. Παράλληλα, η AI λειτουργεί ως «βοηθός μάθησης», προσφέροντας εξηγήσεις σε δύσκολες έννοιες και βοηθώντας στην οργάνωση της μελέτης. Σύμφωνα με την Google, πάνω από το 60% των εφήβων που συμμετείχαν στην έρευνα θεωρούν ότι η AI έχει ενισχύσει τη δημιουργικότητά τους. Τέλος, η σταθερή διαθεσιμότητα και η αμεσότητα των απαντήσεων δημιουργούν μια αίσθηση συντροφικότητας, ιδιαίτερα σε στιγμές μοναξιάς ή απομόνωσης.

Ρίσκα
Παρά τα οφέλη, οι κίνδυνοι είναι υπαρκτοί. Η συναισθηματική εξάρτηση από τα chatbots μπορεί να οδηγήσει σε απομάκρυνση από την πραγματική ανθρώπινη επαφή. Οι ειδικοί, όπως η ψυχαναλύτρια Δήμητρα Αθανασοπούλου, προειδοποιούν ότι τα chatbots μπορεί να εξελιχθούν σε «νέα αντικείμενα εφηβικής εξάρτησης». Επιπλέον, τα chatbots δεν είναι αλάνθαστα: έρευνες δείχνουν ότι περίπου 1 στις 5 απαντήσεις μπορεί να περιέχει ελλιπή ή λανθασμένα στοιχεία. Τέλος, η ιδιωτικότητα αποτελεί σοβαρό ζήτημα. Οι συνεχείς εξομολογήσεις σε ψηφιακά συστήματα δημιουργούν αποτύπωμα προσωπικών δεδομένων, το οποίο οι έφηβοι συχνά αγνοούν πώς αποθηκεύεται ή χρησιμοποιείται.

Δηλώσεις και φορείς
Η Google, μέσω του The Future Report, αναδεικνύει ότι η χρήση AI από εφήβους στην Ελλάδα συνδέεται με μάθηση, δεξιότητες και εξερεύνηση ενδιαφερόντων. Η Mindy Brooks, Αντιπρόεδρος του τμήματος Google Kids and Families, δήλωσε ότι «η επόμενη δεκαετία της ευρωπαϊκής καινοτομίας θα καθοριστεί από τις ψηφιακές συνήθειες μιας γενιάς που δεν γνώρισε ποτέ ζωή χωρίς Wi-Fi». Παράλληλα, ελληνικά μέσα ενημέρωσης καταγράφουν το φαινόμενο «Το νιώθω φίλο», όπου έφηβοι ηλικίας 13–17 ετών αναζητούν συναισθηματική υποστήριξη από chatbots. Οι αναφορές υπογραμμίζουν την άνεση, την αποφυγή ντροπής και την ανάγκη για άμεση ανταπόκριση, αλλά συνοδεύονται από προειδοποιήσεις ειδικών για την ανάγκη ορίων και κριτικής σκέψης.

Τα διαθέσιμα στοιχεία καταγράφουν ότι η χρήση chatbots από εφήβους έχει λάβει μαζικές διαστάσεις τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς. Στην ελληνική περίπτωση, έρευνες δείχνουν ότι περίπου ένας στους τρεις εφήβους χρησιμοποιεί καθημερινά εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, ενώ σε πανευρωπαϊκό επίπεδο η χρήση ξεπερνά το 90% των εφήβων ηλικίας 13–18 ετών. Η τάση αυτή συνδέεται με δύο βασικούς άξονες: αφενός την αναζήτηση ασφάλειας, ανωνυμίας και συντροφικότητας, αφετέρου την αξιοποίηση της τεχνολογίας για εκπαιδευτικούς και δημιουργικούς σκοπούς. Παράλληλα, ειδικοί στον χώρο της ψυχολογίας και της παιδαγωγικής επισημαίνουν ότι η αυξανόμενη εξάρτηση από τα ψηφιακά συστήματα δημιουργεί νέες προκλήσεις, όπως η πιθανότητα απομάκρυνσης από την ανθρώπινη επαφή, η έκθεση σε ανακριβείς πληροφορίες και η ανάγκη για σαφή ενημέρωση σχετικά με την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Οι καταγραφές αυτές συνθέτουν μια εικόνα όπου η τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη ενταχθεί στην εφηβική καθημερινότητα, με επιπτώσεις που αφορούν τόσο την κοινωνικοποίηση όσο και την εκπαιδευτική διαδικασία.