Η Ελλάδα βρίσκεται στην κορυφή του ΟΟΣΑ ως προς την επιβάρυνση από έμμεσους φόρους, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν. Οι δείκτες καταγράφουν ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των φορολογικών εσόδων της χώρας προέρχεται από τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) και τους Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης, ενώ παράλληλα οι κοινωνικές εισφορές εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό βάρος για μισθωτούς και επιχειρήσεις. Τα δεδομένα αναδεικνύουν την Ελλάδα ως «πρωταθλήτρια» στους έμμεσους φόρους, την ίδια στιγμή που κατατάσσεται στις τελευταίες θέσεις του ΟΟΣΑ ως προς τη δίκαιη κατανομή της φορολογικής επιβάρυνσης.

Η έρευνα καταγράφει ποσοστά, συγκρίσεις και στατιστικά στοιχεία που δείχνουν ότι η ελληνική οικονομία στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην κατανάλωση για την είσπραξη εσόδων, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τα χαμηλά και μεσαία εισοδηματικά στρώματα. Παράλληλα, οι εξελίξεις των τελευταίων ετών με τις μεταρρυθμίσεις στις εισφορές και τις προσπάθειες καταπολέμησης της φοροδιαφυγής δεν έχουν αλλάξει τη συνολική εικόνα, καθώς η χώρα εξακολουθεί να εμφανίζει υψηλή εξάρτηση από τους έμμεσους φόρους.

Τα στοιχεία του ΟΟΣΑ
Τα συνολικά φορολογικά έσοδα της Ελλάδας το 2024 ανήλθαν στο 39,8% του ΑΕΠ, αυξημένα από το 38,9% το 2023. Ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ ήταν 34,1%, γεγονός που κατατάσσει τη χώρα στη δέκατη θέση μεταξύ των χωρών του Οργανισμού. Αυτό δείχνει ότι η Ελλάδα έχει υψηλότερη φορολογική επιβάρυνση σε σχέση με τον μέσο όρο, με σημαντική αύξηση σε διάστημα ενός έτους.

Το μερίδιο των έμμεσων φόρων στα συνολικά έσοδα έφτασε το 40,1% το 2023, έναντι μέσου όρου 31,2% στον ΟΟΣΑ. Σε ορισμένες μετρήσεις, η συμμετοχή των έμμεσων φόρων αγγίζει το 41%, τοποθετώντας την Ελλάδα στην πρώτη πεντάδα των χωρών με τη μεγαλύτερη εξάρτηση από την κατανάλωση.

Ο βασικός συντελεστής ΦΠΑ παραμένει στο 24%, από τους υψηλότερους στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ είναι περίπου 19,3%. Οι μειωμένοι συντελεστές στο 13% και 6% εφαρμόζονται σε τρόφιμα, ενέργεια, φάρμακα και πολιτιστικά αγαθά, αλλά η ευρεία εφαρμογή του υψηλού συντελεστή καθιστά τον ΦΠΑ καθοριστικό παράγοντα στην τελική τιμή των προϊόντων.

Η αποδοτικότητα του ΦΠΑ, με βάση τον δείκτη VAT Revenue Ratio (VRR), είναι χαμηλότερη από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, γεγονός που δείχνει διαρροές και αδυναμίες στη συλλογή εσόδων. Παρά τις υψηλές επιβαρύνσεις, η αποτελεσματικότητα του συστήματος παραμένει περιορισμένη.

Τέλος, η Ελλάδα παρουσίασε αύξηση 7,4 ποσοστιαίων μονάδων στον λόγο φόρων προς ΑΕΠ από το 2010 έως το 2024, την τρίτη μεγαλύτερη αύξηση σε όλες τις χώρες του ΟΟΣΑ. Αυτό καταδεικνύει τη διαχρονική τάση ενίσχυσης της φορολογικής επιβάρυνσης.

Δίκαιη κατανομή και κοινωνικές επιπτώσεις
Οι έμμεσοι φόροι είναι παλινδρομικοί, δηλαδή επιβαρύνουν περισσότερο τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα σε σχέση με τα υψηλά. Τα νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα ξοδεύουν μεγαλύτερο ποσοστό του διαθέσιμου εισοδήματός τους σε κατανάλωση βασικών αγαθών, τα οποία επιβαρύνονται με ΦΠΑ και ειδικούς φόρους. Έτσι, η φορολογική επιβάρυνση ως ποσοστό του εισοδήματος είναι δυσανάλογα μεγαλύτερη για αυτές τις ομάδες.

Η Ελλάδα κατατάσσεται στις τελευταίες θέσεις του ΟΟΣΑ ως προς τη δίκαιη κατανομή της φορολογικής επιβάρυνσης. Αυτό σημαίνει ότι το φορολογικό σύστημα δεν καταφέρνει να μειώσει αποτελεσματικά τις ανισότητες μέσω αναδιανομής. Οι κοινωνικές μεταβιβάσεις και οι φορολογικές ελαφρύνσεις δεν επαρκούν για να αντισταθμίσουν την παλινδρομικότητα των έμμεσων φόρων.

Οι μισθωτοί και οι μικρές επιχειρήσεις επηρεάζονται ιδιαίτερα, καθώς εκτός από τους έμμεσους φόρους, επιβαρύνονται και με υψηλές κοινωνικές εισφορές. Το αποτέλεσμα είναι περιορισμένη ρευστότητα, μειωμένη δυνατότητα επενδύσεων και αυξημένη πίεση στο διαθέσιμο εισόδημα.

Ιστορικό και νεότερες εξελίξεις
Κατά την περίοδο 2020–2025, έγιναν προσπάθειες μεταρρύθμισης με μειώσεις στις κοινωνικές εισφορές, παρεμβάσεις στον ΕΝΦΙΑ και περιορισμένες μειώσεις ΦΠΑ σε συγκεκριμένους κλάδους. Ωστόσο, οι αλλαγές αυτές δεν άλλαξαν τη συνολική εικόνα, καθώς ο κορμός των εσόδων εξακολουθεί να προέρχεται από έμμεσους φόρους.

Η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής αποτέλεσε βασικό στόχο, με την επέκταση των ηλεκτρονικών συναλλαγών, την ψηφιοποίηση της τιμολόγησης μέσω της πλατφόρμας myDATA και την ενίσχυση των ελέγχων στον ΦΠΑ. Παρά τις βελτιώσεις, η φοροδιαφυγή παραμένει σημαντικό πρόβλημα, περιορίζοντας τη δυνατότητα μετατόπισης του βάρους προς άμεσους φόρους.

Η ενεργειακή κρίση και ο πληθωρισμός μετά το 2021 ενίσχυσαν την αίσθηση επιβάρυνσης, καθώς οι τιμές των βασικών αγαθών αυξήθηκαν σημαντικά. Τα διορθωτικά μέτρα, όπως επιδοτήσεις στην ενέργεια, είχαν περιορισμένο και προσωρινό αποτέλεσμα, χωρίς να αλλάξουν τη δομή του φορολογικού συστήματος.

Η συγκριτική θέση της Ελλάδας στον ΟΟΣΑ δείχνει ότι η υπερέμφαση στους έμμεσους φόρους δεν είναι τυχαία συγκυρία αλλά διαχρονικό χαρακτηριστικό, συνδεδεμένο με τις δυσκολίες στην είσπραξη άμεσων φόρων και στη διεύρυνση της φορολογικής βάσης.

Πηγή φωτογραφίας 1: enikos.gr
Πηγή φωτογραφίας 2: topontiki.gr
Πηγή φωτογραφίας 3: tanea.gr