Σε μία υπόθεση που εξελίσσεται σε νέο «ΟΠΕΚΕΠΕ» για την ελληνική δημόσια διοίκηση, δεκάδες έργα προμήθειας και εγκατάστασης ψηφιακών υδρομέτρων από δήμους και ΔΕΥΑ σε όλη τη χώρα βρίσκονται στο μικροσκόπιο της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας (ΕΑΔ), της Επιτροπής Ανταγωνισμού και της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO). Το συνολικό ύψος των έργων, τα οποία χρηματοδοτήθηκαν από το ΕΣΠΑ μέσω της δράσης «Ολοκληρωμένη Διαχείριση Δικτύων Ύδρευσης», προσεγγίζει τα 500 εκατομμύρια ευρώ, με το μέσο κόστος ανά έργο να ανέρχεται σε περίπου 9 εκατομμύρια ευρώ.

Η καταγγελία που άνοιξε τον ασκό του Αιόλου
Η έρευνα της ΕΑΔ, που βρίσκεται σε εξέλιξη για περισσότερο από έναν χρόνο, ξεκίνησε μετά την κατάθεση ενός 28σέλιδου εγγράφου από ανώνυμο πληροφοριοδότη το 2024. Ο καταγγέλλων, αξιοποιώντας το πλαίσιο προστασίας μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος, περιέγραψε με λεπτομέρειες ατασθαλίες σε περισσότερες από 50 προμήθειες δήμων και ΔΕΥΑ, κάνοντας λόγο για υπερκοστολογήσεις που έφταναν έως και το 700%, για προσυνεννοημένες τεχνικές μελέτες και για τεχνητή διόγκωση των αναγκών των έργων, ώστε να προμηθεύονται πολύ μεγαλύτερο αριθμό υδρομέτρων από αυτόν που πραγματικά απαιτούνταν.

Υπερδιαστασιολόγηση και φουσκωμένοι προϋπολογισμοί
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί, οι εμπλεκόμενοι δήμοι φέρονται να προχωρούσαν σε μελέτες που υπερδιόγκωναν τις ανάγκες των δικτύων ύδρευσης, οδηγώντας σε προμήθειες χιλιάδων επιπλέον υδρομέτρων. Η πρακτική αυτή είχε ως αποτέλεσμα τη σημαντική αύξηση των προϋπολογισμών, προς όφελος συγκεκριμένων εταιρειών που συμμετείχαν στις διαδικασίες. Η ΕΑΔ εντόπισε επίσης περιπτώσεις όπου οι τεχνικές προδιαγραφές των διαγωνισμών είχαν διαμορφωθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να αποκλείονται ανταγωνιστές, δημιουργώντας συνθήκες «φωτογραφικών» διαγωνισμών.

E-mails–φωτιά: Η προσυνεννόηση που αποκαλύφθηκε
Κατά τη διάρκεια των ελέγχων, οι ελεγκτές της ΕΑΔ κατέσχεσαν ηλεκτρονική αλληλογραφία μεταξύ στελεχών δήμων, υπαλλήλων προμηθειών και εταιρειών εμπορίας υδρομέτρων. Από τα e-mails προκύπτει ότι υπήρχε συνεννόηση για τις οικονομικές προσφορές, τις τιμές, τα τεχνικά χαρακτηριστικά των έργων και τους όρους συμμετοχής στους διαγωνισμούς. Οι συνομιλίες αυτές φέρονται να αποδεικνύουν ότι οι διαγωνισμοί είχαν στηθεί εκ των προτέρων, με πλήρη συμφωνία μεταξύ των εμπλεκομένων για το αποτέλεσμα και με στόχο τη διασφάλιση της κατακύρωσης σε συγκεκριμένους προμηθευτές.

Το πόρισμα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας (ΕΑΔ), που βρίσκεται ήδη στα χέρια της διοικήτριας Αλεξάνδρας Ρογκάκου, αποκαλύπτει σοβαρές ενδείξεις για υπερκοστολογήσεις έως και 700%, προσυνεννοημένες μελέτες, χειραγώγηση διαγωνισμών και τεχνητή διόγκωση των αναγκών.

Πηγές που επικαλείται η «Καθημερινή» αναφέρουν ότι τα συμπεράσματα του πορίσματος της ΕΑΔ είναι ιδιαίτερα επιβαρυντικά για δήμους, ΔΕΥΑ και εταιρείες. Κυβερνητικός αξιωματούχος που ενημερώθηκε για τα ευρήματα έκανε λόγο για πλήρη προσυνεννόηση, επισημαίνοντας ότι οι διαγωνισμοί είχαν στηθεί σε όλα τα επίπεδα, από τις τιμές και τις οικονομικές προσφορές έως τις τεχνικές προδιαγραφές.

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού και οι καθυστερήσεις που μπλοκάρουν τις διώξεις
Την ίδια στιγμή, η Επιτροπή Ανταγωνισμού διεξάγει παράλληλη έρευνα για πιθανή σύμπραξη εταιρειών και νόθευση δημόσιων διαγωνισμών. Ήδη από τον Ιούνιο του 2024 είχε πραγματοποιήσει αιφνιδιαστικούς ελέγχους σε εταιρείες του κλάδου, στο πλαίσιο αυτεπάγγελτης έρευνας για πρακτικές που σχετίζονται με τη διαχείριση δικτύων ύδρευσης. Ωστόσο, η διαδικασία προχωρά με αργούς ρυθμούς, με εκτιμήσεις ότι ο έλεγχος δεν θα ολοκληρωθεί εντός του τρέχοντος έτους, γεγονός που καθυστερεί την άσκηση ποινικών διώξεων σε εθνικό επίπεδο.

Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αναλαμβάνει δράση
Η εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας θεωρείται καθοριστική, καθώς τα έργα χρηματοδοτήθηκαν από κοινοτικούς πόρους. Η EPPO έχει ξεκινήσει ανεξάρτητη έρευνα για πιθανή απάτη εις βάρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με πληροφορίες, δύο πρόσωπα με άμεση γνώση της υπόθεσης έχουν ήδη καταθέσει ως μάρτυρες ενώπιον των Ευρωπαίων εισαγγελέων, παρέχοντας στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο στήθηκε το δίκτυο υπερκοστολογήσεων και προσυνεννοημένων διαδικασιών.

Η σχετική πρόσκληση για τα έργα είχε δημοσιευθεί στα τέλη του 2023, με δήμους και ΔΕΥΑ να υποβάλλουν προτάσεις στην αρμόδια Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής. Συνολικά εγκρίθηκαν 55 έργα, τα οποία αφορούσαν την αντικατάσταση των παλαιών αναλογικών υδρομέτρων με ψηφιακά συστήματα που θα επέτρεπαν τον άμεσο εντοπισμό διαρροών και την καλύτερη διαχείριση της κατανάλωσης νερού. Ωστόσο, η υπόθεση έχει πλέον λάβει διαστάσεις ενός από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα που σχετίζονται με δημόσιες συμβάσεις και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.

Οι εξελίξεις αναμένονται πλέον από τις Βρυξέλλες, καθώς η έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας φαίνεται να κινείται ταχύτερα από την ελληνική διοικητική διαδικασία. Το πόρισμα της ΕΑΔ, που χαρακτηρίζεται «κόλαφος», αναμένεται να διαβιβαστεί στις αρμόδιες εισαγγελικές αρχές, ενώ η Επιτροπή Ανταγωνισμού συνεχίζει την έρευνά της. Η υπόθεση των «έξυπνων» υδρομέτρων διαμορφώνεται ως μία από τις σημαντικότερες έρευνες των τελευταίων ετών για τη διαφάνεια και τη νομιμότητα στη διαχείριση ευρωπαϊκών πόρων.

Πηγή φωτογραφίας 1: ieidiseis.gr
Πηγή φωτογραφίας 2: pressing.gr
Πηγή φωτογραφίας 3: kontranews.gr