Τα συνθήματα που σημάδεψαν την ιστορία δεν γεννήθηκαν ποτέ τυχαία. Ξεπήδησαν από τραγωδίες, από κοινωνικές εκρήξεις, από ανθρώπους που αρνήθηκαν να σωπάσουν. Ένα από αυτά ήταν το «I am a man», που γεννήθηκε μέσα από τον θάνατο δύο εργατών καθαριότητας στο Μέμφις του Τενεσί, την 1η Φεβρουαρίου 1968.

Οι Ετσολ Κόουλ και Ρόμπερτ Γουόκερ, Αφροαμερικανοί εργάτες, αναζήτησαν καταφύγιο από την καταρρακτώδη βροχή στον χώρο του συμπιεστή του απορριμματοφόρου τους, καθώς λόγω των νόμων φυλετικού διαχωρισμού δεν μπορούσαν να μπουν σε κάποιο κτίριο. Ο μηχανισμός ενεργοποιήθηκε κατά λάθος και τους σκότωσε ακαριαία.

Η απεργία που ακολούθησε δεν ήταν απλώς μια διεκδίκηση καλύτερων συνθηκών εργασίας. Ήταν μια κραυγή ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Τα πλακάτ έγραφαν: «I am a man» — μια δήλωση που αμφισβητούσε ευθέως δεκαετίες ρατσιστικής αποανθρωποποίησης, όπου ο όρος boy χρησιμοποιούνταν για να μειώνει μαύρους άντρες.

Ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ στάθηκε στο πλευρό των εργατών. Δολοφονήθηκε στο Μέμφις ενώ στήριζε τον αγώνα τους. Η απεργία κερδήθηκε, αλλά το σύνθημα έμεινε στην ιστορία ως μια φράση που, ειπωμένη τη σωστή στιγμή, κλόνισε τα θεμέλια της εξουσίας.

Από τα εργοστάσια στα hashtags: η εξέλιξη της πολιτικής φωνής
Τα συνθήματα δεν είναι διακοσμητικά στοιχεία των διαδηλώσεων. Είναι πολιτικά εργαλεία. Δημιουργούν ταυτότητα, απλοποιούν το πολύπλοκο, ντροπιάζουν την εξουσία. Σήμερα, η διαδρομή τους έχει αλλάξει: από τα χέρια των διαδηλωτών περνούν στα timelines εκατομμυρίων ανθρώπων. Hashtags, memes, βίντεο και εικόνες μπορούν να μετατρέψουν μια τοπική διαμαρτυρία σε παγκόσμιο γεγονός μέσα σε λίγες ώρες.

Ωστόσο, καμία φράση δεν αποκτά πραγματικό βάρος χωρίς φυσική παρουσία στον δρόμο. Τα πιο αποτελεσματικά κινήματα είναι εκείνα που συνδυάζουν την ψηφιακή απήχηση με τη μαζική κινητοποίηση.

«Abolish ICE»: το σύνθημα μιας νέας εποχής
Η Υπηρεσία Μετανάστευσης και Τελωνείων (ICE) ιδρύθηκε το 2003, μέσα στο κλίμα φόβου και θεσμικής αναδιάρθρωσης που ακολούθησε την 11η Σεπτεμβρίου. Γρήγορα έγινε συνώνυμη με μαζικές απελάσεις, κρατήσεις με περιορισμένες εγγυήσεις δικαιωμάτων και βίαιους οικογενειακούς χωρισμούς.

Κατά την προεδρία Τραμπ, η μεταναστευτική πολιτική έγινε κεντρικό ζήτημα, με έντονη ξενοφοβική ρητορική. Έτσι, η ICE μετατράπηκε σε σύμβολο κρατικής καταστολής — και φυσικό στόχο των σύγχρονων συνθημάτων διαμαρτυρίας.

Το «Abolish ICE» δεν ζητά μεταρρύθμιση. Ζητά κατάργηση. Δίπλα του, δύο συνθήματα απέκτησαν ιδιαίτερη δυναμική:

Το «Ούτε ICE, ούτε Κου Κλουξ Κλαν, ούτε φασισμός στις ΗΠΑ» (No ICE, no KKK, no fascist USA) συνέδεσε τη σύγχρονη κρατική βία με ιστορικές μορφές ρατσιστικής τρομοκρατίας, υπογραμμίζοντας ότι οι σημερινές πολιτικές απέναντι στους μετανάστες αποτελούν συνέχεια μιας μακράς παράδοσης καταστολής.

Το «Ούτε μίσος, ούτε φόβος — οι μετανάστες είναι ευπρόσδεκτοι εδώ» (No hate, no fear, immigrants are welcome here) αντιπαρέθεσε μια διαφορετική αντίληψη ασφάλειας, βασισμένη στη συλλογική φροντίδα και τη συνύπαρξη, αντί στον αποκλεισμό και τον φόβο.

«I can’t breathe» και «Black Lives Matter»: η κραυγή μιας ολόκληρης κοινωνίας
Το 2020, μετά τη δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ, η φράση «I can’t breathe» πλημμύρισε τους δρόμους και τα social media. Ήταν τα τελευταία του λόγια, αλλά και μια φράση που συμπύκνωσε αιώνες ασφυξίας που έχουν βιώσει οι μαύρες κοινότητες στις ΗΠΑ.

Το «Black lives matter», που είχε ήδη γεννηθεί το 2013 μετά τη δολοφονία του Τρέιβον Μάρτιν, έγινε το κεντρικό σύνθημα ενός παγκόσμιου κινήματος. Δεν αφορούσε μόνο την αστυνομική βία, αλλά και τις δομικές ανισότητες που διαπερνούν την αμερικανική κοινωνία.

Τα συνθήματα αυτά ταξίδεψαν σε όλο τον κόσμο. Ακούστηκαν σε Λονδίνο, Παρίσι, Βερολίνο, Σάο Πάολο, Αθήνα. Έγιναν διεθνής γλώσσα αλληλεγγύης.

Η μακρά γενεαλογία των συνθημάτων: από το «Bread and Roses» στο σήμερα
Η ιστορία των συνθημάτων στις ΗΠΑ είναι βαθιά ριζωμένη σε εργατικούς, κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες.

Το «We shall overcome» («Θα νικήσουμε») ξεκίνησε τον 19ο αιώνα από καπνεργάτες και εξελίχθηκε σε ύμνο του κινήματος πολιτικών δικαιωμάτων τη δεκαετία του 1960, συμβολίζοντας την πίστη ότι η συλλογική δράση μπορεί να υπερνικήσει ακόμη και τα πιο βαθιά ριζωμένα συστήματα καταπίεσης.

Το «Bread and roses» («Ψωμί και τριαντάφυλλα»), γεννημένο από τις απεργίες μεταναστριών εργατριών στις αρχές του 20ού αιώνα, εξέφρασε την ανάγκη όχι μόνο για υλική επιβίωση αλλά και για αξιοπρέπεια, πολιτισμό και ποιότητα ζωής.

Το «An injury to one is an injury to all» («Όταν πλήττεται ένας, απειλούνται όλοι»), σύνθημα των Βιομηχανικών Εργατών του Κόσμου (IWW) από το 1905, διατύπωσε μια ριζοσπαστική αντίληψη αλληλεγγύης: ότι η επίθεση σε έναν εργαζόμενο αποτελεί απειλή για όλους.

Τα συνθήματα αυτά δείχνουν ότι η γλώσσα δεν είναι μονοπώλιο της εξουσίας. Ανήκει εξίσου στους καταπιεσμένους. Και μερικές φορές, τρεις λέξεις αρκούν για να αρχίσουν να τρίζουν τα θεμέλια του κόσμου.

Πηγή φωτογραφίας 1: foxnews.com
Πηγή φωτογραφίας 2: documentonews.gr
Πηγή φωτογραφίας 3: eu.usatoday.com
Πηγή φωτογραφίας 4: hearstnetworks.com