Η 25η Νοεμβρίου έχει καθιερωθεί από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών ως η Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών. Η συγκεκριμένη ημερομηνία αποτελεί σημείο αναφοράς για την παγκόσμια κοινότητα, καθώς επικεντρώνεται στην πρόληψη, στην προστασία των θυμάτων και στη λογοδοσία απέναντι στα φαινόμενα έμφυλης βίας. Στο πλαίσιο της διεθνούς εκστρατείας “Orange the World”, κυβερνήσεις, οργανώσεις και κοινωνικοί φορείς διοργανώνουν εκδηλώσεις, πορείες και δράσεις ενημέρωσης. Στην Ελλάδα, δημόσια κτίρια φωταγωγούνται με πορτοκαλί χρώμα, ενώ πραγματοποιούνται εκδηλώσεις μνήμης για τις γυναίκες που έχασαν τη ζωή τους από γυναικοκτονίες, με στόχο την ανάδειξη του προβλήματος και την ενίσχυση των μηχανισμών προστασίας.

Η επίσημη έρευνα του ΟΗΕ (2024): αριθμοί, εύρημα, σημασία
Η νέα έκθεση του ΟΗΕ για το 2024 καταγράφει περισσότερες από 50.000 γυναικοκτονίες παγκοσμίως. Σύμφωνα με τα στοιχεία, μία γυναίκα δολοφονείται κάθε δέκα λεπτά, κυρίως από τον σύντροφό της ή άλλο μέλος της οικογένειας. Το 60% των περιστατικών εντοπίζεται στον στενό οικογενειακό κύκλο, γεγονός που καθιστά τον οικιακό χώρο ως τον πιο επικίνδυνο για τις γυναίκες. Η έρευνα βασίστηκε σε δεδομένα που συγκεντρώθηκαν από υπηρεσίες του ΟΗΕ, τα οποία συνδυάζουν στατιστικά στοιχεία από αστυνομικές αρχές και δικαστικά συστήματα. Ωστόσο, η καταγραφή παραμένει ελλιπής λόγω υποαναφοράς και διαφοροποιημένων νομικών ορισμών ανά χώρα, γεγονός που δυσχεραίνει την πλήρη αποτύπωση του φαινομένου.

Αποτελέσματα και ερμηνεία
Η έρευνα αναδεικνύει τον έμφυλο χαρακτήρα της γυναικοκτονίας, καθώς πρόκειται για έγκλημα που πηγάζει από σχέσεις εξουσίας, έλεγχο και κτητικότητα. Ο οικιακός χώρος, που θεωρείται παραδοσιακά ασφαλής, αποδεικνύεται το πιο επικίνδυνο περιβάλλον για τις γυναίκες. Η επιστημονική κοινότητα επισημαίνει ότι η γυναικοκτονία δεν είναι τυχαίο έγκλημα αλλά αποτέλεσμα κοινωνικών αντιλήψεων και δομών που νομιμοποιούν την έμφυλη βία. Οι ειδικοί τονίζουν την ανάγκη για ενιαίο νομικό ορισμό της γυναικοκτονίας, ώστε να υπάρχει σαφής καταγραφή και αξιολόγηση των περιστατικών, καθώς και για την ανάπτυξη μηχανισμών έγκαιρης προειδοποίησης και προστασίας των θυμάτων.

Κοινωνικό μήνυμα: φωνές, μνήμη, διεκδίκηση
Η δημοσιοποίηση της έκθεσης συνοδεύεται από κοινωνικές αντιδράσεις και δράσεις μνήμης. Σε πολλές χώρες, συγγενείς θυμάτων συμμετέχουν σε πορείες και εκδηλώσεις, ζητώντας δικαιοσύνη και ενίσχυση των μέτρων προστασίας. Στην Ελλάδα, οργανώσεις και συλλογικότητες αναδεικνύουν την ανάγκη για θεσμική αναγνώριση της γυναικοκτονίας ως ξεχωριστής κατηγορίας εγκλήματος. Μέσα ενημέρωσης και κοινωνικοί φορείς επισημαίνουν ότι οι συμβολικές δράσεις, όπως οι πορτοκαλί φωταγωγήσεις, έχουν αξία μόνο όταν συνοδεύονται από ουσιαστικές πολιτικές και επενδύσεις σε δομές υποστήριξης, όπως καταφύγια, νομική συνδρομή και ψυχολογική υποστήριξη.

Η σημερινή κατάσταση στην Ελλάδα: στοιχεία, αιτίες, κυβερνητικές δράσεις
Στην Ελλάδα, οι γυναικοκτονίες καταγράφονται από οργανώσεις που επισημαίνουν κενά στην επίσημη ταξινόμηση και ζητούν την καθιέρωση ενιαίου νομικού ορισμού. Τα περιστατικά συνδέονται με παράγοντες όπως ζήλια, κτητικότητα, ιστορικό ενδοοικογενειακής βίας και προηγούμενες απειλές. Η οικονομική ύφεση, η ανεργία και η πανδημία COVID-19 επιδείνωσαν τις συνθήκες, αυξάνοντας την ενδοοικογενειακή βία λόγω εγκλεισμού και περιορισμένης πρόσβασης σε δομές υποστήριξης.

Η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει μέτρα όπως αυστηροποίηση ποινών, ταχύτερα προστατευτικά μέτρα, ενίσχυση ψηφιακών εργαλείων (π.χ. panic button), εκπαίδευση επαγγελματιών πρώτης γραμμής και ενίσχυση καταφυγίων. Παράλληλα, το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη δημοσιοποιεί συλλήψεις κακοποιητών και αυξημένη επιχειρησιακή κινητοποίηση. Ωστόσο, οργανώσεις και φορείς επισημαίνουν ότι απαιτείται ενιαία καταγραφή και νομική θωράκιση του όρου «γυναικοκτονία», ώστε οι πολιτικές να αξιολογούνται με σαφείς δείκτες.

Η έκθεση του ΟΗΕ για το 2024, με περισσότερα από 50.000 θύματα παγκοσμίως, επαναφέρει στο προσκήνιο την ανάγκη για ενιαία καταγραφή, θεσμική θωράκιση και αποτελεσματικά μέτρα πρόληψης. Τα στοιχεία δείχνουν ότι μία γυναίκα δολοφονείται κάθε δέκα λεπτά, κυρίως από σύντροφο ή μέλος της οικογένειας, γεγονός που καθιστά τον οικιακό χώρο ως τον πιο επικίνδυνο για τις γυναίκες.

Η επιστημονική κοινότητα ζητά καθιέρωση νομικού ορισμού της γυναικοκτονίας και συστηματική παρακολούθηση των περιστατικών, ενώ οι διεθνείς οργανισμοί τονίζουν την ανάγκη για ενίσχυση των δομών προστασίας και άμεση πρόσβαση των θυμάτων σε μηχανισμούς υποστήριξης. Στην Ελλάδα, οι καταγραφές οργανώσεων και οι επίσημες ανακοινώσεις δείχνουν ότι το φαινόμενο παραμένει υπαρκτό και απαιτεί συντονισμένες δράσεις.

Πηγή φωτογραφίας 1: news247.gr
Πηγή φωτογραφίας 2: protothema.gr
Πηγή φωτογραφίας 3: parapolitika.gr