Η Πρωτομαγιά του 1944 αποτελεί ένα από τα πιο αιματοβαμμένα και ηρωικά κεφάλαια της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, 200 πολιτικοί κρατούμενοι –στην πλειονότητά τους μέλη του ΚΚΕ και του ΕΑΜ, πολλοί εκ των οποίων είχαν παραδοθεί στους Ναζί από το καθεστώς Μεταξά– εκτελέστηκαν ως αντίποινα για τη δολοφονία του Γερμανού στρατηγού Φραντς Κρεχ από τμήμα του ΕΛΑΣ στους Μολάους Λακωνίας.
Οκτώ δεκαετίες αργότερα, η αποκάλυψη 12 άγνωστων φωτογραφιών που αποτυπώνουν τις τελευταίες στιγμές των μελλοθανάτων συγκλόνισε την Ελλάδα και οδήγησε σε άμεση κινητοποίηση του ελληνικού κράτους.

Το χρονικό της εκτέλεσης
Στις 27 Απριλίου 1944, διμοιρία του 8ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ υπό τον ανθυπολοχαγό Μανώλη Σταθάκη έστησε ενέδρα στον υποστράτηγο Φραντς Κρεχ, διοικητή της 41ης Μεραρχίας Οχυρών. Ο θάνατός του προκάλεσε την άμεση διαταγή αντιποίνων από τις γερμανικές δυνάμεις.
Στις 30 Απριλίου, ο διοικητής του στρατοπέδου Χαϊδαρίου, Καρλ Φίσερ, διάβασε τη λίστα των 200 που θα οδηγούνταν στο εκτελεστικό απόσπασμα. Το ξημέρωμα της Πρωτομαγιάς, οι μελλοθάνατοι τραγουδώντας τον εθνικό ύμνο και το τραγούδι της Ακροναυπλίας οδηγήθηκαν στα φορτηγά.
Στην Καισαριανή εκτελέστηκαν ανά είκοσι, με οπλοπολυβόλα, και οι σοροί τους θάφτηκαν στο Γ’ Νεκροταφείο. Ανάμεσά τους ήταν ο Ναπολέων Σουκατζίδης, που αρνήθηκε να σωθεί στη θέση άλλου, και ο πρώην βουλευτής του ΚΚΕ Στέλιος Σκλάβαινας.
Τα σημειώματα που πέταξαν στον δρόμο παραμένουν συγκλονιστικά τεκμήρια αυτοθυσίας και αξιοπρέπειας, με φράσεις όπως «Μάνα, μη λυπάσαι» και «Καλύτερα να πεθαίνει κανείς για τη λευτεριά παρά να ζει σκλάβος».

Οι φωτογραφίες–ντοκουμέντα που βγήκαν στο φως
Οι 12 φωτογραφίες που εμφανίστηκαν πρόσφατα στο eBay αποδίδονται πιθανότατα στον Γερμανό υπολοχαγό Χέρμαν Χόιερ ή στον Γκούντερ Χάισινγκ, δημοσιογράφο των μονάδων προπαγάνδας του Γκέμπελς.
Αποτυπώνουν τους κρατούμενους να βαδίζουν προς τον τοίχο, να αφήνουν τα πανωφόρια τους και να στέκονται λίγα δευτερόλεπτα πριν από την εκτέλεση.
Με εντολή της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, ειδικό κλιμάκιο του ΥΠΠΟ μετέβη στη Γάνδη του Βελγίου, όπου εξετάστηκε το υλικό και επιβεβαιώθηκε η γνησιότητά του.
Η συλλογή αναμένεται να χαρακτηριστεί μνημείο, ώστε να διεκδικηθεί επίσημα από το ελληνικό κράτος και να ενταχθεί στα εθνικά αρχεία μνήμης.

Η συγκλονιστική μαρτυρία του εγγονού του Θρασύβουλου Καλαφατάκη
Ανάμεσα στους πρώτους που ταυτοποιήθηκαν από το ΚΚΕ ήταν ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης από τον Πλατανιά Χανίων. Ο εγγονός του, Θρασύβουλος Μαράκης, μίλησε με έντονη συγκίνηση, λέγοντας ότι γνώριζε για την εκτέλεση του παππού του, αλλά δεν είχε καμία φωτογραφία ή αρχείο. Ο Καλαφατάκης, γεννημένος το 1914, ήταν ψηλός, γεροδεμένος και ατρόμητος, σύμφωνα με τις οικογενειακές μαρτυρίες. Συνελήφθη το 1939 επειδή αρνήθηκε να υπογράψει δήλωση αποκήρυξης του ΚΚΕ και μεταφέρθηκε στο Χαϊδάρι το 1943.

Ο εγγονός του αποκάλυψε και μια άγνωστη πράξη αυτοθυσίας: ο παππούς του, μαζί με άλλους δύο κρατούμενους, έσωσαν έναν 19χρονο από τη Θήβα, τον Αθανάσιο Κουρεμέντζα, βγάζοντάς τον από το καμιόνι και βάζοντας στη θέση του έναν ηλικιωμένο. Ο νεαρός σώθηκε, έκανε καριέρα στην Τράπεζα Πίστεως και το 1975 προσέφερε εργασία στον ίδιο τον Μαράκη.

Βανδαλισμός στο μνημείο – σοκ και οργή
Λίγες ώρες μετά τη δημοσιοποίηση των φωτογραφιών, άγνωστοι βανδάλισαν το μνημείο των 200 στην Καισαριανή, προκαλώντας ζημιές στη μαρμάρινη πλάκα.
Ο δήμος καταδίκασε την ενέργεια, τονίζοντας ότι αποτελεί πλήγμα στη συλλογική μνήμη και ότι η αποκατάσταση θα γίνει άμεσα.
Η δημοτική αρχή υπογράμμισε ότι η επίθεση σημειώθηκε σε μια στιγμή που η χώρα συγκινήθηκε βαθιά από τις εικόνες της «ηρωικής, παλικαρίσιας στάσης» των 200.

Ο Βέλγος πωλητής: “Σοκαρίστηκα από τον βανδαλισμό”
Η εταιρεία «Crain’s Militaria», που είχε αναρτήσει τις φωτογραφίες στο eBay, τις απέσυρε μετά τον βανδαλισμό.
Ο Βέλγος πωλητής δήλωσε σοκαρισμένος από τη ζημιά στο μνημείο και τόνισε ότι κατανοεί τον ευαίσθητο ιστορικό χαρακτήρα του υλικού.
Εξέφρασε τη λύπη του για την πολιτική εργαλειοποίηση του θέματος και δήλωσε ότι παραμένει ανοιχτός σε διάλογο με τις ελληνικές αρχές.

Η διαδικασία ταυτοποίησης – οι ατομικοί φάκελοι ως “κλειδί”
Η ταυτοποίηση των προσώπων που εμφανίζονται στις φωτογραφίες βρίσκεται σε εξέλιξη.
Καθοριστικό ρόλο έχουν οι ατομικοί φάκελοι των εκτελεσθέντων, τα προσωπικά τους αντικείμενα και το αρχείο του Μουσείου Εθνικής Αντίστασης στο Σκοπευτήριο.
Ήδη έχουν ταυτοποιηθεί ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης και ο Δημήτρης Παπαδόπουλος, ενώ το ΚΚΕ, το Υπουργείο Πολιτισμού και η Βουλή των Ελλήνων συνεργάζονται για την απόκτηση της συλλογής και τη διαφύλαξή της ως εθνική κληρονομιά.

Ένα υλικό που αλλάζει την ιστορική μνήμη
Οι φωτογραφίες αυτές αποτελούν το πρώτο οπτικό τεκμήριο από το εσωτερικό του Σκοπευτηρίου την ώρα της εκτέλεσης και επιβεβαιώνουν τις μαρτυρίες ότι οι 200 πήγαν στον θάνατο με αξιοπρέπεια, τραγουδώντας και φωνάζοντας «Ζήτω το ΕΑΜ».
Η αποκάλυψή τους δεν είναι απλώς ιστορικό γεγονός, αλλά μια ζωντανή υπενθύμιση της ανθρώπινης αντοχής απέναντι στη βαρβαρότητα και μια επιστροφή από το παρελθόν που φωτίζει, με ανατριχιαστική καθαρότητα, τη θυσία των 200.

Πηγή φωτογραφίας 1: xtypos.gr
Πηγή φωτογραφίας 2: newsbomb.gr
Πηγή φωτογραφίας 3: newsbomb.gr
Πηγή φωτογραφίας 4: newsbomb.gr