Η τελευταία ψηφοφορία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο γύρω από τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου ΕΕ–Mercosur δεν κατέληξε ούτε σε «ναι» ούτε σε «όχι» για την ίδια τη συμφωνία, αλλά σε μια κίνηση που την παγώνει πολιτικά και τη βάζει σε μια μακρά νομική διαδρομή. Με οριακή πλειοψηφία, οι ευρωβουλευτές ενέκριναν ψήφισμα με το οποίο ζητούν από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) να γνωμοδοτήσει για τη συμβατότητα της Συμφωνίας Εταιρικής Σχέσης ΕΕ–Mercosur και της Ενδιάμεσης Εμπορικής Συμφωνίας με το ευρωπαϊκό δίκαιο.

Η ψηφοφορία και το πολιτικό μήνυμα
Με 334 ψήφους υπέρ, 324 κατά και 11 αποχές, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφάσισε να ζητήσει νομική γνωμοδότηση από το ΔΕΕ, κίνηση που αναστέλλει ουσιαστικά τη διαδικασία επικύρωσης στο Στρασβούργο μέχρι να εκδοθεί η απόφαση του Δικαστηρίου, κάτι που εκτιμάται ότι θα χρειαστεί περίπου δύο χρόνια.

Το ψήφισμα κατατέθηκε από μια διακομματική ομάδα με επικεφαλής τους Πράσινους και την Αριστερά και υποστηρίχθηκε από Φιλελεύθερους, Σοσιαλιστές και κεντροδεξιούς ευρωβουλευτές, αποτυπώνοντας μια σπάνια, αλλά εύθραυστη, συμμαχία γύρω από το αίτημα για αυστηρό νομικό έλεγχο της συμφωνίας.

Οι Σοσιαλιστές εξέφρασαν τη λύπη τους ότι το Κοινοβούλιο δεν μπορεί να ξεκινήσει τώρα την κλασική διαδικασία δημοκρατικού ελέγχου της συμφωνίας, αλλά ταυτόχρονα επανέλαβαν τη στρατηγική σημασία που αποδίδουν στη δημιουργία του μεγαλύτερου εμπορικού μπλοκ στον κόσμο, ως «ισχυρό δομικό στοιχείο μιας πολυμερούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες» και ως «οικονομική νίκη» για πολίτες τόσο στην ΕΕ όσο και στις χώρες της Mercosur.

Τι ακριβώς θα κρίνει το Δικαστήριο

Οι ευρωβουλευτές ζητούν από το ΔΕΕ να εξετάσει δύο κρίσιμες πτυχές:

• Τον διαχωρισμό της συμφωνίας σε δύο κείμενα: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επέλεξε να χωρίσει τη συνολική Συμφωνία Εταιρικής Σχέσης σε μια ευρύτερη πολιτική/συνεργατική συμφωνία και σε μια Ενδιάμεση Εμπορική Συμφωνία. Αυτό έχει άμεσες συνέπειες για το ποια πλειοψηφία απαιτείται για την έγκριση και για το αν και σε ποιο βαθμό πρέπει να εμπλακούν τα εθνικά και περιφερειακά κοινοβούλια των κρατών-μελών.
• Τον μηχανισμό επανεξισορρόπησης και την κανονιστική αυτονομία της ΕΕ: Ο μηχανισμός αυτός επιτρέπει στις χώρες της Mercosur να αμφισβητούν ευρωπαϊκή νομοθεσία που θεωρούν επιβλαβή για τις εξαγωγές τους. Η ευρωβουλευτής των Πράσινων Σασκία Μπρικμόν τόνισε ότι το Δικαστήριο πρέπει να αξιολογήσει κατά πόσο αυτός ο μηχανισμός είναι συμβατός με το ευρωπαϊκό δίκαιο και την κανονιστική αυτονομία της ΕΕ, προειδοποιώντας ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την αποδυνάμωση των ευρωπαϊκών προτύπων, ιδίως σε γεωργικά ζητήματα.

Παράλληλα, ζητείται από το ΔΕΕ να εξετάσει τη συμβατότητα της συμφωνίας με την αρχή της προφύλαξης που κατοχυρώνεται στις Συνθήκες της ΕΕ και αποτελεί θεμέλιο της ευρωπαϊκής προσέγγισης για την προστασία του περιβάλλοντος και την ασφάλεια των τροφίμων.

Πολιτικές αντιδράσεις: από «νίκη για τους αγρότες» μέχρι «παράβλεψη της γεωπολιτικής πραγματικότητας»
Για την Αριστερά και τους Πράσινους, η παραπομπή στο Δικαστήριο αποτελεί ξεκάθαρη πολιτική νίκη. «Νίκη για τους αγρότες και την Αριστερά!», έγραψε στο X ο ευρωβουλευτής της Αριστεράς Κώστας Αρβανίτης, υπογραμμίζοντας ότι η συμφωνία πρέπει να ανασταλεί όσο η υπόθεση βρίσκεται υπό εξέταση και καλώντας την Επιτροπή να μην προχωρήσει σε προσωρινή εφαρμογή της, χαρακτηρίζοντας το ζήτημα «θέμα δημοκρατίας».

Οι Πράσινοι, μέσω της Σασκία Μπρικμόν, μίλησαν για επιβεβαίωση της δέσμευσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο κράτος δικαίου, τονίζοντας ότι η νομική εξέταση είναι απαραίτητη για να διασφαλιστεί ότι η συμφωνία δεν θα υπονομεύσει τα ευρωπαϊκά πρότυπα σε περιβάλλον και υγεία.

Στον αντίποδα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέφρασε τη λύπη της για το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας. Ο εκπρόσωπος της Κομισιόν Όλοφ Γκιλ δήλωσε ότι, σύμφωνα με την ανάλυση της Επιτροπής, τα ζητήματα που έθεσε το Κοινοβούλιο «δεν είναι δικαιολογημένα», αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Επιτροπή θεωρεί τη συμφωνία συμβατή με το ευρωπαϊκό δίκαιο.

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς επέκρινε επίσης την απόφαση, λέγοντας ότι «η παραπομπή της συμφωνίας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αγνοεί τη γεωπολιτική πραγματικότητα», υπονοώντας ότι σε ένα περιβάλλον αυξημένων διεθνών εντάσεων η ΕΕ δεν έχει την πολυτέλεια να καθυστερεί στρατηγικές εμπορικές συμφωνίες.

Τι σημαίνει πρακτικά το «πάγωμα» της συμφωνίας
Η έγκριση του ψηφίσματος παγώνει τη διαδικασία επικύρωσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μέχρι να εκδοθεί η γνωμοδότηση του ΔΕΕ. Τέτοιες γνωμοδοτήσεις συνήθως απαιτούν περίπου δύο χρόνια, γεγονός που μεταθέτει χρονικά κάθε οριστική απόφαση για τη συμφωνία.

Ωστόσο, στο μεσοδιάστημα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατηρεί τη νομική δυνατότητα να εφαρμόσει προσωρινά τη συμφωνία, εφόσον το επιλέξει. Τυπικά, η ΕΕ θα μπορούσε να προχωρήσει σε προσωρινή εφαρμογή εν αναμονή της απόφασης του Δικαστηρίου και της τελικής έγκρισης από το Κοινοβούλιο. Πολιτικά όμως, αυτό θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο, καθώς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διατηρεί το δικαίωμα να ακυρώσει τη συμφωνία εκ των υστέρων, ενώ η αντίδραση από αγρότες και κυβερνήσεις που αντιτίθενται στη συμφωνία θα ήταν πιθανότατα έντονη.

Πηγή φωτογραφίας 1: brusselsmorning.com
Πηγή φωτογραφίας 2: europeanconservative.com
Πηγή φωτογραφίας 3: bothends.org