Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών χαρακτήρισε με ιστορικό ψήφισμα το διατλαντικό δουλεμπόριο ιθαγενών Αφρικανών και τη φυλετικά στοχευμένη δουλεία Αφρικανών ως «το πιο βαρύ» και «σοβαρότερο» έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, ανοίγοντας εκ νέου τη συζήτηση για επανορθώσεις, επίσημες συγγνώμες και αποκατάσταση των συνεπειών της αποικιοκρατίας και του ρατσισμού.

Ένα ιστορικό ψήφισμα με παγκόσμιο αντίκτυπο
Το ψήφισμα εγκρίθηκε την Τετάρτη 25 Μαρτίου από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ με 123 ψήφους υπέρ, 3 κατά (Ηνωμένες Πολιτείες, Ισραήλ, Αργεντινή) και 52 αποχές, στις οποίες περιλαμβάνονται η Βρετανία και όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το κείμενο, παρότι δεν είναι νομικά δεσμευτικό, χαρακτηρίζεται από τα αφρικανικά κράτη ως «ιστορικό» και «αναγκαίο» για την αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας.

Το ψήφισμα τονίζει ότι το «εμπόριο Αφρικανών που είχαν υποδουλωθεί» και η σκλαβιά Αφρικανών λόγω φυλής αποτελούν «την πιο απάνθρωπη και πιο μακρόχρονη αδικία που διαπράχθηκε εναντίον της ανθρωπότητας», επικαλούμενο το τεράστιο εύρος του φαινομένου, τη διάρκεια άνω των τριών αιώνων, τη βαρβαρότητα των πρακτικών και τις συνέπειες που παραμένουν ορατές μέχρι σήμερα.

Η Γκάνα στην πρώτη γραμμή της διεκδίκησης
Η Γκάνα πρωτοστάτησε στην προώθηση του ψηφίσματος, εκπροσωπώντας και την Αφρικανική Ένωση. Ο πρόεδρος της χώρας, Τζον Ντραμάνι Μαχάμα, ταξίδεψε προσωπικά στη Νέα Υόρκη για να υποστηρίξει το κείμενο, το οποίο χαρακτήρισε «ιστορικό» και «αναγκαίο για την επούλωση των πληγών».

Μιλώντας στη Διεθνή Ημέρα Μνήμης Θυμάτων της Δουλείας και του Διατλαντικού Δουλεμπορίου, ο Μαχάμα δήλωσε: «Συγκεντρωθήκαμε για να εκφράσουμε αλληλεγγύη, για να πούμε την αλήθεια, για να αναζητήσουμε τον δρόμο προκειμένου να υπάρξει επούλωση των πληγών και επανορθωτική δικαιοσύνη».

Ο πρόεδρος της Γκάνας επέκρινε επίσης σύγχρονες πολιτικές που, όπως είπε, επιχειρούν να διαγράψουν την ιστορία του δουλεμπορίου. Αναφέρθηκε ειδικά στις Ηνωμένες Πολιτείες επί προεδρίας Ντόναλντ Τραμπ, όπου σύμφωνα με τον ίδιο, «βιβλία για το ζήτημα εξοβελίζονται από τα σχολεία και τις δημόσιες βιβλιοθήκες».

Το εύρος, η διάρκεια και οι συνέπειες του εγκλήματος
Το ψήφισμα περιγράφει το διατλαντικό δουλεμπόριο ως μια διαδικασία που διήρκεσε πάνω από 300 χρόνια, κατά την οποία εκατομμύρια Αφρικανοί απήχθησαν, αλυσοδέθηκαν, μεταφέρθηκαν σε πλοία υπό απάνθρωπες συνθήκες και υποδουλώθηκαν σε Αμερική και Καραϊβική. Η θνησιμότητα κατά τη μεταφορά ήταν τεράστια, ενώ οι επιζώντες υπέστησαν συστηματική βία, καταναγκαστική εργασία και πλήρη αποστέρηση δικαιωμάτων.

Οι συνέπειες, σύμφωνα με το κείμενο, παραμένουν ορατές μέχρι σήμερα: φυλετικές διακρίσεις, κοινωνικές ανισότητες, οικονομική περιθωριοποίηση και αυτό που αφρικανικά κράτη χαρακτηρίζουν ως «νεοαποικιοκρατία».

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, σημείωσε ότι για να δικαιολογηθεί το αδικαιολόγητο, υποστηρικτές της δουλείας κατασκεύασαν ρατσιστικές ιδεολογίες και μετέτρεψαν τις προκαταλήψεις σε ψευδοεπιστήμη. «Τα τραύματα αυτής της διεστραμμένης παγκόσμιας τάξης παραμένουν βαθιά ακόμη και σήμερα», τόνισε, καλώντας σε καταγγελία του «ψέματος» περί ανωτερότητας της λευκής φυλής και σε εργασία για αποκατάσταση της αλήθειας και παροχή επανορθώσεων.

Το περιεχόμενο του ψηφίσματος και οι απαιτήσεις για επανορθώσεις
Το ψήφισμα καλεί τα κράτη να δεσμευτούν σε μια διαδικασία δικαιοσύνης και επανόρθωσης για τις ιστορικές αδικίες. Ζητά επίσημες συγγνώμες από τα κράτη που επωφελήθηκαν από το δουλεμπόριο, αποζημιώσεις προς τους απογόνους των θυμάτων, εφαρμογή πολιτικών κατά του ρατσισμού, επιστροφή λεηλατημένων πολιτιστικών και θρησκευτικών αντικειμένων και ευρύτερες μεταρρυθμίσεις για την αντιμετώπιση συστημικών διακρίσεων.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Γκάνας, Σάμιουελ Οκουντζέτο Αμπλάκουα, δήλωσε ότι «οι υπεύθυνοι για το διατλαντικό δουλεμπόριο είναι γνωστοί  οι Ευρωπαίοι, οι ΗΠΑ» και ότι η Αφρική αναμένει «ουσιαστικές και όχι προσχηματικές συγγνώμες». Κατηγόρησε ορισμένα κράτη ότι «αρνούνται να παραδεχθούν τα εγκλήματά τους».

Αντιδράσεις ΗΠΑ και Ευρωπαίων – Επιχειρήματα και αντιπαραθέσεις
Η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών και ευρωπαϊκών χωρών προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Η αμερικανική διπλωματία χαρακτήρισε το κείμενο «πολύ προβληματικό». Ο αμερικανός αντιπρόσωπος Νταν Νεγκρέα υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ δεν αναγνωρίζουν νομικό δικαίωμα επανορθώσεων για ιστορικές αδικίες που, κατά τον ίδιο, «δεν ήταν παράνομες βάσει του διεθνούς δικαίου την εποχή που έλαβαν χώρα». Επίσης επέκρινε το κείμενο διότι, όπως είπε, «βάζει σε ανταγωνισμό εγκλήματα».

Παρόμοια επιχειρήματα προέβαλαν χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Βρετανία, οι οποίες, αν και αναγνώρισαν την τερατώδη φύση της σκλαβιάς, επέλεξαν την αποχή. Ο Γάλλος αντιπρόσωπος Σιλβέν Φουρνέλ προειδοποίησε ότι το ψήφισμα ενέχει τον κίνδυνο να τεθούν σε ανταγωνισμό ιστορικές τραγωδίες που «δεν χωρούν σύγκριση», κάτι που, όπως είπε, θα ήταν σε βάρος της μνήμης των θυμάτων.

Οι επικρίσεις αυτές αντικρούστηκαν από τη Γκάνα. Ο επικεφαλής της διπλωματίας της χώρας τόνισε ότι, εξετάζοντας όλες τις φρικαλεότητες της ανθρώπινης ιστορίας, καμία άλλη δεν υπήρξε τόσο συστηματική, τόσο μακρόχρονη και με συνέπειες που επηρέασαν γενιές ολόκληρες. «Δεν ιεραρχούμε την οδύνη. Δεν λέμε ότι τα δικά μας δεινά είχαν μεγαλύτερη αξία από τα δικά σας», υπογράμμισε.

Πηγή φωτογραφίας 1: popularresistance.org
Πηγή φωτογραφίας 2: newarab.com
Πηγή φωτογραφίας 3: in.gr