Την Παρασκευή 27 Φεβρουαρίου, η φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε ότι η Επιτροπή θα προχωρήσει στην προσωρινή εφαρμογή του εμπορικού σκέλους της συμφωνίας με τη Mercosur, μετά την επικύρωσή της από την Αργεντινή και την Ουρουγουάη. Υπενθύμισε ότι, ήδη από τον Ιανουάριο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο είχε εξουσιοδοτήσει την Επιτροπή να εφαρμόσει προσωρινά τη συμφωνία από τη στιγμή που μία χώρα της Mercosur θα την επικύρωνε, δίνοντας στην Κομισιόν τη νομική βάση για να κινηθεί.

Η πρόεδρος της Επιτροπής υπογράμμισε ότι η προσωρινή εφαρμογή είναι «από τη φύση της προσωρινή» και ότι η πλήρης ολοκλήρωση της συμφωνίας μπορεί να γίνει μόνο μετά τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, όπως προβλέπουν οι Συνθήκες της Ε.Ε. Παράλληλα, δεσμεύτηκε ότι η Κομισιόν θα συνεχίσει να συνεργάζεται «στενά με όλα τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε., τα κράτη-μέλη και τους εμπλεκόμενους φορείς» για μια ομαλή και διαφανή διαδικασία.

Η συμφωνία Ε.Ε.–Mercosur, αποτέλεσμα διαπραγματεύσεων 25 ετών, δημιουργεί μια ζώνη ελεύθερου εμπορίου που θα καλύπτει πάνω από 700 εκατομμύρια ανθρώπους, συνδέοντας την Ε.Ε. με χώρες όπως η Βραζιλία, η Αργεντινή, η Παραγουάη, η Βολιβία και η Ουρουγουάη. Η φον ντερ Λάιεν την έχει χαρακτηρίσει «μία από τις σημαντικότερες εμπορικές συμφωνίες του πρώτου μισού αυτού του αιώνα».

Το «πάγωμα» από το Ευρωκοινοβούλιο και η δικαστική αναθεώρηση
Παρά τη νομική δυνατότητα της Επιτροπής, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε μόλις πριν από λίγες εβδομάδες αποφασίσει να παραπέμψει τη συμφωνία στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για επανεξέταση, «παγώνοντας» ουσιαστικά την τελική επικύρωσή της για έως και δύο χρόνια. Οι ευρωβουλευτές αμφισβητούν εάν η διαδικασία που ακολουθείται σέβεται πλήρως τον ρόλο του Κοινοβουλίου στη λήψη αποφάσεων για διεθνείς εμπορικές συμφωνίες.

Παρά ταύτα, η Κομισιόν, ως καθ’ ύλην αρμόδια για την εμπορική πολιτική της Ε.Ε., διατήρησε τη νομική δυνατότητα να εφαρμόσει προσωρινά τη συμφωνία μόλις μία ή περισσότερες χώρες της Mercosur ολοκλήρωναν τη δική τους διαδικασία επικύρωσης. Η επικύρωση από την Αργεντινή και την Ουρουγουάη άνοιξε τον δρόμο για την απόφαση της Επιτροπής.

Σύμφωνα με αρμόδιες πηγές της Κομισιόν, η προσωρινή εφαρμογή θα ξεκινήσει την πρώτη ημέρα του δεύτερου μήνα μετά την ημερομηνία κατά την οποία η Ε.Ε. και η Ουρουγουάη θα ανταλλάξουν ρηματική διακοίνωση. Από εκείνη τη στιγμή, η συμφωνία θα ισχύει και για τις υπόλοιπες χώρες του μπλοκ της Mercosur (Αργεντινή, Παραγουάη, Βραζιλία, Βολιβία).

Σφοδρές αντιδράσεις από το Ευρωκοινοβούλιο
Η κίνηση της Κομισιόν προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με ευρωβουλευτές να κάνουν λόγο για παραβίαση της θεσμικής ισορροπίας και υπονόμευση του ρόλου του Κοινοβουλίου.

Η Ολλανδή ευρωβουλευτής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, Τζέσικα βαν Λίβεν, χαρακτήρισε την προσωρινή εφαρμογή «αντιδημοκρατική», υποστηρίζοντας ότι η Ε.Ε., η οποία διακηρύσσει διαρκώς την προσήλωσή της στο κράτος δικαίου, «παραβιάζει εδώ τη δική της διαδικασία λήψης αποφάσεων».

Ακόμη πιο αιχμηρή ήταν η Γαλλίδα ευρωβουλευτής Μανόν Ομπρί, συμπρόεδρος της ευρωομάδας της Αριστεράς, η οποία σχολίασε ότι «η μεγαλύτερη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου στην ιστορία εφαρμόζεται ΧΩΡΙΣ την ψήφο των εθνικών κοινοβουλίων, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ή τη γνώμη του Δικαστηρίου της Ε.Ε. Αυτό είναι σοβαρό!».

Την κίνηση κατήγγειλε και ο Ζορντάν Μπαρντελά, πρόεδρος της ακροδεξιάς ευρωομάδας των Πατριωτών και του γαλλικού Rassemblement National, κάνοντας λόγο για «αρπαγή εξουσίας εις βάρος των αγροτών μας και της συντριπτικής πλειοψηφίας των Γάλλων, που είναι προσηλωμένοι στη διατροφική τους κυριαρχία και στους παραγωγούς μας».

Από την πλευρά της Επιτροπής, ο επίτροπος Εμπορίου, Μάρος Σέφτσοβιτς, απάντησε στις κατηγορίες, επισημαίνοντας ότι δεν είναι η Κομισιόν που στερεί από το Κοινοβούλιο το δικαίωμα ψήφου, αλλά το ίδιο το Κοινοβούλιο που επέλεξε να παραπέμψει τη συμφωνία στο Δικαστήριο αντί να ψηφίσει επ’ αυτής.

Η «δυσάρεστη έκπληξη» του Μακρόν και το γαλλογερμανικό ρήγμα
Ιδιαίτερα οξυμένη ήταν η αντίδραση του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος χαρακτήρισε την απόφαση της Κομισιόν «δυσάρεστη έκπληξη». Σε τηλεοπτικό του μήνυμα τόνισε ότι η ευθύνη είναι «μεγάλη απέναντι στους αγρότες που έχουν εκφράσει τις ανησυχίες τους», αλλά και απέναντι στους Ευρωπαίους πολίτες και τους εκλεγμένους εκπροσώπους τους, «οι οποίοι δεν έγιναν δεόντως σεβαστοί».

Η Γαλλία ηγείται εδώ και χρόνια της αντίθεσης στη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι εκθέτει τους Ευρωπαίους αγρότες σε αθέμιτο ανταγωνισμό από τις εισαγωγές αγροτικών προϊόντων των χωρών της Mercosur, όπου τα πρότυπα παραγωγής και περιβαλλοντικής προστασίας θεωρούνται χαμηλότερα.

Στον αντίποδα, η Γερμανία έχει στηρίξει τη συμφωνία ως εργαλείο ενίσχυσης της πρόσβασης της Ε.Ε. στις παγκόσμιες αγορές και ως στρατηγική απάντηση στον αυξανόμενο ανταγωνισμό από άλλες μεγάλες δυνάμεις, όπως η Κίνα και οι ΗΠΑ. Η δημόσια αντιπαράθεση Παρισιού–Βερολίνου για τη Mercosur αναδεικνύει τις βαθιές διαφορές εντός της Ε.Ε. για το πώς πρέπει να ισορροπεί η εμπορική πολιτική ανάμεσα στην οικονομική ανταγωνιστικότητα, την προστασία των αγροτών και τα περιβαλλοντικά κριτήρια.