Σε καθεστώς αυξημένης επιφυλακής βρίσκονται ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) και οι εθνικοί οργανισμοί φαρμάκων, καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις και ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή απειλούν να διαταράξουν την εφοδιαστική αλυσίδα φαρμάκων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αν και προς το παρόν δεν καταγράφονται σοβαρές ελλείψεις, οι καθυστερήσεις στις μεταφορές και η εκτόξευση του κόστους δημιουργούν έντονη ανησυχία για το επόμενο διάστημα.

Η κατάσταση χαρακτηρίζεται «ιδιαίτερα δυναμική», με τους ειδικούς να προειδοποιούν ότι, εάν οι διαταραχές στις μεταφορές παραταθούν, ο κίνδυνος ελλείψεων θα αυξηθεί αισθητά. Η αναδρομολόγηση αεροπορικών και θαλάσσιων δρομολογίων, με την αποφυγή κρίσιμων κόμβων στον Περσικό Κόλπο και την ευρύτερη περιοχή, επιμηκύνει τον χρόνο παράδοσης και επιβαρύνει σημαντικά το κόστος μεταφοράς.

Η εικόνα στην Ευρώπη: πίεση χωρίς ακόμη γενικευμένες ελλείψεις
Σύμφωνα με τον πρόεδρο του ΕΟΦ, Σπύρο Σαπουνά, ο EMA και η επιτροπή MSSG που παρακολουθεί τις ελλείψεις φαρμάκων, αξιολογούν καθημερινά τις επιπτώσεις των γεωπολιτικών εντάσεων. Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν ενδείξεις για κρίσιμες ελλείψεις που να οφείλονται αποκλειστικά στη σύρραξη στη Μέση Ανατολή, ωστόσο η πίεση στην εφοδιαστική αλυσίδα θεωρείται απολύτως ρεαλιστικό σενάριο, ειδικά αν οι αναταράξεις συνεχιστούν.

Οι εισαγωγές φαρμάκων και πρώτων υλών (APIs) από την Ασία αντιμετωπίζουν ήδη προβλήματα logistics, με τις φαρμακοβιομηχανίες να αναγκάζονται σε συνεχή επανασχεδιασμό των δρομολογίων τους. Η αποφυγή συγκεκριμένων θαλάσσιων και αεροπορικών διαδρόμων αυξάνει τον χρόνο μεταφοράς, μειώνει τη διαθέσιμη χωρητικότητα φορτίου και ανεβάζει το κόστος, το οποίο σταδιακά μετακυλίεται σε όλη την αλυσίδα.

Σταθερή – προς το παρόν – η εικόνα στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, η εικόνα εμφανίζεται μέχρι στιγμής σταθερή. Ο Σπύρος Σαπουνάς υπογραμμίζει ότι δεν υπάρχουν επίσημες αναφορές για ελλείψεις που να συνδέονται άμεσα και αποκλειστικά με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Οι ελλείψεις που καταγράφονται είναι οι «συνήθεις εποχικές», ενώ ο ΕΟΦ έχει εντοπίσει περιορισμένη διαθεσιμότητα σε περίπου 80 κωδικούς φαρμάκων, για τους οποίους έχουν ήδη ληφθεί μέτρα, όπως η απαγόρευση παράλληλων εξαγωγών.

«Η αγορά παρουσιάζει μια σταθερή εικόνα», σημειώνει, διευκρινίζοντας ότι οι όποιες δυσκολίες δεν σχετίζονται μέχρι στιγμής άμεσα με το κλείσιμο κόμβων στη Μέση Ανατολή. Παρ’ όλα αυτά, ο ΕΟΦ παραμένει σε εγρήγορση για πιθανές καθυστερήσεις στις παραλαβές, καθώς η διεθνής συγκυρία μπορεί να αλλάξει γρήγορα.

Πού εντοπίζεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος, σύμφωνα με τον πρόεδρο του ΕΟΦ, αφορά φάρμακα με σύντομη ημερομηνία λήξης και σκευάσματα που απαιτούν «ψυχρή εφοδιαστική αλυσίδα» (cold chain), όπως ορισμένα εμβόλια και βιολογικοί παράγοντες. Σε αυτά τα προϊόντα, ακόμη και μικρές καθυστερήσεις ή αλλαγές δρομολογίων μπορεί να δημιουργήσουν προβλήματα, καθώς η ακεραιότητα της ψυκτικής αλυσίδας είναι κρίσιμη.

Επιπλέον, αν οι εντάσεις παραταθούν, ενδέχεται να παρουσιαστεί περιορισμένη διαθεσιμότητα σε σκευάσματα που εξαρτώνται από δευτερεύοντα υλικά—όπως πλαστικά συστατικά ορών ή πώματα φιαλιδίων, τα οποία διακινούνται μέσω των πληγεισών περιοχών. Η αύξηση του κόστους μεταφοράς και η μείωση της διαθέσιμης χωρητικότητας cargo προσθέτουν ένα ακόμη επίπεδο αβεβαιότητας.

Παρά τα παραπάνω, ο κίνδυνος για τα πραγματικά κρίσιμα φάρμακα θεωρείται «διαχειρίσιμος», όσο υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές και δυνατότητα ανακατανομής φορτίων εντός Ευρώπης.

Επαρκή αποθέματα για τα κρίσιμα φάρμακα
Ο Σπύρος Σαπουνάς εμφανίζεται καθησυχαστικός για τους ασθενείς που βρίσκονται σε εξέλιξη θεραπευτικών πρωτοκόλλων. Για αντικαρκινικά φάρμακα, μονοκλωνικά αντισώματα και άλλα κρίσιμα προϊόντα, η Ελλάδα διαθέτει, όπως τονίζει, επαρκή αποθέματα για τους επόμενους μήνες. Τα νοσοκομεία και οι φαρμακαποθήκες λειτουργούν με βάση προγραμματισμό ασφαλείας, ενώ οι φαρμακευτικές εταιρείες έχουν ήδη ενεργοποιήσει εναλλακτικά κανάλια διανομής μέσω άλλων ευρωπαϊκών κόμβων.

Η διασφάλιση της συνέχειας των θεραπειών αποτελεί απόλυτη προτεραιότητα, με τον ΕΟΦ να παρακολουθεί στενά τα αποθέματα και να παρεμβαίνει όπου χρειάζεται.

Τα μέτρα σε περίπτωση επιδείνωσης
Ο ΕΟΦ, όπως επισημαίνει ο πρόεδρός του, βρίσκεται σε «επίπεδο μέγιστης ετοιμότητας». Με εντολή του υπουργού Υγείας έχουν ήδη πραγματοποιηθεί συσκέψεις για την αξιολόγηση σεναρίων επιδείνωσης και την προετοιμασία πρόσθετων μέτρων. Μεταξύ αυτών:

• Παράταση ή επέκταση της απαγόρευσης παράλληλων εξαγωγών για κάθε σκεύασμα που εμφανίζει σημάδια πίεσης στην αγορά.
• Επίσπευση διαδικασιών έκτακτης εισαγωγής μέσω ΙΦΕΤ, με δυνατότητα εισαγωγής μεγαλύτερων ποσοτήτων για προϊόντα μόνιμης κάλυψης.
• Συχνή επικοινωνία με τους Κατόχους Άδειας Κυκλοφορίας (ΚΑΚ) για συνεχή ενημέρωση σχετικά με τα αποθέματα και τις προβλέψεις ζήτησης.
• Συνεργασία με τον EMA για κοινή ευρωπαϊκή προμήθεια κρίσιμων πρώτων υλών, ώστε να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας σε επίπεδο ΕΕ.

Καθοριστικό εργαλείο σε αυτή τη στρατηγική είναι η ψηφιοποίηση της παρακολούθησης των αποθεμάτων, που επιτρέπει στον ΕΟΦ να δρα προληπτικά και όχι κατασταλτικά, εντοπίζοντας έγκαιρα τις πιέσεις και παρεμβαίνοντας πριν αυτές μετατραπούν σε πραγματικές ελλείψεις.

Το «αγκάθι» του κόστους
Ακόμη κι αν οι ελλείψεις παραμείνουν διαχειρίσιμες, το μεγάλο «αγκάθι» είναι η αύξηση του κόστους. Η αναδρομολόγηση μεταφορών, η μεγαλύτερη διάρκεια ταξιδιών, η μειωμένη χωρητικότητα φορτίου και οι ασφαλιστικές επιβαρύνσεις ανεβάζουν το κόστος σε όλα τα στάδια της αλυσίδας. Αυτό, μεσοπρόθεσμα, μπορεί να πιέσει τόσο τα συστήματα υγείας όσο και τις ίδιες τις φαρμακευτικές εταιρείες, ειδικά σε αγορές με αυστηρά ρυθμιζόμενες τιμές, όπως η Ελλάδα.

Παρότι δεν έχει ακόμη αποτυπωθεί πλήρως σε λιανικές τιμές ή συμμετοχές ασθενών, η οικονομική πίεση είναι υπαρκτή και αποτελεί παράγοντα που οι αρχές λαμβάνουν σοβαρά υπόψη στον σχεδιασμό τους.

Πηγή φωτογραφίας 1: tsikandilakis.gr
Πηγή φωτογραφίας 2: reader.gr
Πηγή φωτογραφίας 3: oloygeia.gr
Πηγή φωτογραφίας 4: ertnews.gr