Σε μια εποχή όπου οι παγκόσμιες ισορροπίες μεταβάλλονται με πρωτοφανή ταχύτητα, η εργασία βρίσκεται στο επίκεντρο μιας βαθιάς και πολυεπίπεδης σύγκρουσης. Δεν πρόκειται πλέον για την παραδοσιακή αντιπαράθεση εργαζομένων και κεφαλαίου, αλλά για μια σύγκρουση μεταξύ διαφορετικών μοντέλων καπιταλισμού, η οποία επηρεάζει άμεσα τις κοινωνίες, τις δημοκρατίες και τις διεθνείς σχέσεις.

Ο θρίαμβος του καπιταλισμού και η νέα πραγματικότητα
Ο οικονομολόγος Μπράνκο Μιλάνοβιτς, ένας από τους σημαντικότερους μελετητές των παγκόσμιων ανισοτήτων, υπογραμμίζει ότι ο καπιταλισμός σήμερα δεν έχει πραγματικό αντίπαλο. Αποτελεί το μοναδικό παραγωγικό σύστημα σε παγκόσμια κλίμακα και, όπως εκτιμά, θα παραμείνει κυρίαρχο για πολλά χρόνια ακόμη. Η διαπίστωση αυτή δεν προκύπτει από ιδεολογική προσήλωση, αλλά από την παρατήρηση των πραγματικών δεδομένων και των τάσεων που διαμορφώνονται διεθνώς. Στο πλαίσιο αυτό, οι αλλαγές που συντελούνται στην εργασία δεν είναι απλώς σημαντικές — είναι μη αναστρέψιμες και διαμορφώνουν ένα νέο τοπίο, όπου η εργασία χάνει σταδιακά την κεντρική της θέση.

Η τεχνολογία και η παγκοσμιοποίηση ως καταλύτες
Η φράση «Σχεδιασμένο στην Καλιφόρνια – Συναρμολογημένο στην Κίνα» που συναντά κανείς σε συσκευές όπως το iPad συμπυκνώνει μια ολόκληρη εποχή. Οι μεγάλες εταιρείες αξιοποιούν ταυτόχρονα την ψηφιακή τεχνολογία και την παγκοσμιοποίηση, δημιουργώντας παγκόσμιες αλυσίδες παραγωγής που τους επιτρέπουν να μετακινούν την παραγωγή όπου το κόστος είναι χαμηλότερο. Η τεχνολογία έχει μειώσει δραματικά το κόστος επικοινωνίας και συναλλαγών, επιτρέποντας στις επιχειρήσεις να λειτουργούν σε παγκόσμια κλίμακα με πρωτοφανή ευελιξία και ταχύτητα.

Την περίοδο 2010–2021, οι διεθνείς μετακινήσεις εργαζομένων ξεπέρασαν τα 41 εκατομμύρια, έναντι μόλις 8 εκατομμυρίων δεκαπέντε χρόνια πριν, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα. Παράλληλα, τα κινούμενα κεφάλαια φτάνουν το ασύλληπτο ποσό του 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων ημερησίως, γεγονός που αποτυπώνει την ένταση της παγκόσμιας οικονομικής κινητικότητας και την εξάρτηση των οικονομιών από τις διεθνείς ροές χρήματος.

Η αυτοματοποίηση αλλάζει τα πάντα
Καθώς η κινητικότητα κεφαλαίου και εργασίας αυξάνεται, η αυτοματοποίηση εισβάλλει δυναμικά σε κάθε τομέα της παραγωγής. Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ILO) καταγράφει ότι η τεχνολογική μετάβαση επιταχύνθηκε μετά την πανδημία, δημιουργώντας νέες ανισότητες και πιέζοντας ιδιαίτερα τους νέους και τις γυναίκες εργαζόμενες. Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ (WEF) εκτιμά ότι μέχρι το 2025 η παγκόσμια αγορά εργασίας θα λειτουργεί σε περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, με τις γεωπολιτικές εντάσεις και το υψηλό κόστος ζωής να επιβαρύνουν περαιτέρω τους εργαζομένους.

Η άνοδος της επισφαλούς εργασίας
Παρά την ανάκαμψη ορισμένων δεικτών μετά την πανδημία, η επισφάλεια αυξάνεται. Το World Social Report 2025 καταγράφει ότι οι προσωρινές συμβάσεις, η άτυπη εργασία και η αυτοαπασχόληση χωρίς προστασία επεκτείνονται, ενώ η ανισότητα μεταξύ «προστατευμένων» και «απροστάτευτων» εργαζομένων διευρύνεται. Η ανασφάλεια αυτή τροφοδοτεί κοινωνική πόλωση και υπονομεύει τη συνοχή των κοινωνιών, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου η σταθερότητα δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη.

Σύγκρουση μοντέλων: Δύση vs. Κίνα
Ο τρόπος με τον οποίο η Δύση και η Κίνα αντιμετωπίζουν τις νέες εργασιακές συνθήκες θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τις μελλοντικές γεωπολιτικές ισορροπίες. Η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο την οικονομία, αλλά και το πολιτικό σύστημα. Από τη μία πλευρά βρίσκεται το μοντέλο της φιλελεύθερης δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, και από την άλλη ο αυταρχικός καπιταλισμός της Κίνας. Η έκβαση αυτής της σύγκρουσης θα επηρεάσει το αν ο κόσμος θα κινηθεί προς περισσότερη ή λιγότερη δημοκρατία, ενώ οι εργασιακές πολιτικές θα αποτελέσουν κρίσιμο πεδίο αυτής της αντιπαράθεσης.

Νέες μορφές εργασιακής σύγκρουσης
Έρευνες της Cambridge University Press δείχνουν ότι οι εργασιακές συγκρούσεις δεν εξαφανίζονται, μετασχηματίζονται. Η πανδημία, η τεχνολογία και οι νέες μορφές οργάνωσης της παραγωγής έχουν δημιουργήσει νέες μορφές ταξικής αντιπαράθεσης, συχνά λιγότερο ορατές αλλά πιο έντονες. Παράλληλα, η διεθνής πολιτική επιστήμη αναδεικνύει ότι οι συγκρούσεις μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας μπορούν να λειτουργήσουν και ως παράγοντας ενίσχυσης της αλληλεγγύης μεταξύ των εργαζομένων, αλλά και ως πηγή νέων αντιπαραθέσεων με τις οικονομικές ελίτ.

Το λυκόφως της δημοκρατίας και η αβεβαιότητα

Οι διεθνείς αναλύσεις καταγράφουν ότι η διεύρυνση των οικονομικών ανισοτήτων και η αποδυνάμωση της εργασίας συνδέονται με αυξημένες πιέσεις στα δημοκρατικά συστήματα. Σε αρκετές χώρες παρατηρείται ενίσχυση αυταρχικών πρακτικών, περιορισμός κοινωνικών δικαιωμάτων και άνοδος πολιτικών μορφωμάτων που αμφισβητούν θεσμικές ισορροπίες. Η οικονομική αβεβαιότητα λειτουργεί ως επιταχυντής αυτών των εξελίξεων, καθώς ενισχύει την κοινωνική ανασφάλεια και δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για πολιτική πόλωση.

Πηγή φωτογραφίας 1: ot.gr
Πηγή φωτογραφίας 2: offlinepost.gr
Πηγή φωτογραφίας 3: texnologia.net